Lista wychowanków domów dziecka skierowanych do pracy w roku 1951

Lista wychowanków domów dziecka skierowanych do pracy w roku 1951.

[Porządek danych: nazwisko; imię; rok urodzenia (w tłumaczeniu pominięto, na liście występują roczniki 1934-1937); narodowość; nazwa domu dziecka; nazwa i adres instytucji, do której skierowano wychowanka w dokumencie brak 1 strony: uczniowie o №28-72]

1. Saitow Chasan; - ; Czeczen, DD №1; Kuszy-Ata, rej. turkiestański; miasto Turkiestan, artel „Ałgabas”, wydział obuwniczy;
2. Patrachin Boris; - ; [nie wpisano]; DD №1; Kuszy-Ata, rej. turkiestański; miasto Turkiestan, Szkoła Mechanizacji, klasa kierowców;
3. Bondarienko Iwan; - , Rosjanin; DD №1 Kuszy-Ata, rej. turkiestański; Szkoła FZO №2 Kopalnia Aczysaj;
4. Aleksiejew Władik; - ; Rosjanin, Kuszy-Ata, rej. turkiestański; Szkoła FZO №2 Kopalnia Aczysaj;
5. Jurłowa Ałła; - ; Rosjanka; DD №4 w Turkiestanie; Szkoła Rolnicza №14 w Mankiencie;
6. Kienżetajewa Daricha; - ; Kazaszka; DD №4 w Turkiestanie; Szkoła Rolnicza №14 w Mankiencie;
7. Tatariencewa Zina; - ; Rosjanka; DD №4 w Turkiestanie; Szkoła Rolnicza №14 w Mankiencie;
8. Mariłowa Elja; - ; Tatarka; DD №4 w Turkiestanie; Szkoła Rolnicza №14 w Mankiencie;
9. Gieruzow Chadżimurat, - ; Bałkar; DD №4 w Turkiestanie; Szkoła Rolnicza №14 w Mankiencie;
10. Balijew Muchamied; - ; Bałkar; DD №4 w Turkiestanie; Szkoła FZO №2 Kopalnia Aczysaj;
11. Daniłow Walentyn; - ; Rosjanin; DD №4 w Turkiestanie; Szkoła FZO №2 Kopalnia Aczysaj;
12. Cimierman Silma; - ; Niemka; DD №9 st. Aryś; miasto Czimkient, Szkoła Pedagogiczna;
13. Płoticina Liuda, - ; Rosjanka; DD №9 st. Aryś; Szkoła Zawodowa [RU] №14 w Mankiencie;
14. Zarieckaja Galia; - ; Białorusinka; DD №9 st. Aryś; Szkoła Zawodowa [RU] №14 w Mankiencie;
15. Osipienko Walia; - ; Ukrainka; DD №9 st. Aryś; Szkoła Zawodowa [RU] №14 w Mankiencie;
16. Proskudina Jewgienia; - ; Rosjanka; DD №9 st. Aryś; Szkoła Zawodowa [RU] №14 w Mankiencie;
17. Striełkowa Anna; - ; Rosjanka; DD №9 st. Aryś; Szkoła Zawodowa [RU] №14 w Mankiencie;
18. Artomonowa Nina; - ; Rosjanka; DD №9 st. Aryś; Szkoła FZO №38 przy Zakładach Przeróbki Ołowiu w Czimkiencie;
19. Wieliczynskaja Stasia; - ; Polka; DD №9 st. Aryś; Szkoła FZO №38 przy Zakładach Przeróbki Ołowiu w Czimkiencie;
20. Drozdowa Natasza; - ; Rosjanka; DD №9 st. Aryś; Szkoła FZO №38 przy Zakładach Przeróbki Ołowiu w Czimkiencie;
21. Iwanowa Nina; - ; Rosjanka; DD №9 st. Aryś; Szkoła FZO №38 przy Zakładach Przeróbki Ołowiu w Czimkiencie;
22. Madienowa Kława; - ; Azerbejdżanka; DD №9 st. Aryś; Szkoła FZO №38 przy Zakładach Przeróbki Ołowiu w Czimkiencie;
23. Kisieliewa Szura; - ; Rosjanka; DD №9 st. Aryś; Szkoła FZO №38 przy Zakładach Przeróbki Ołowiu w Czimkiencie;
24. Kuprianowa Tonia; - ; Rosjanka; DD №9 st. Aryś; St. Aryś, wydział dróg, Stołówka №19;
25. Klec Elia; - ; Niemka; DD №9 st. Aryś; Wiejska Spółdzielnia Spożywców w m. Aryś;
26. Karablina Ania; - ; Rosjanka; DD №9 st. Aryś; Stołówka №17 w [nieczytelne];
27. Pietrowa Jewgienia, - ; DD №9 st. Aryś; Wiejska Spółdzielnia Spożywców w m. Aryś;

[brak stron w dokumencie]

72. Iwanow Piotr; - ; Rosjanin; - DD №13; Szkoła Zawodowa [RU] №5 Taszkent;
73. Czeriepanowa M.; - ; Rosjanka; DD №13; Szkoła Zawodowa [RU] №14 Mankient;
74. Jegorowa Anżeła; - ; Rosjanka; DD №13; Szkoła Zawodowa [RU] №14 Mankient;
75. Czernieckaja Swieta; - ; Rosjanka; DD №13; Szkoła Zawodowa [RU] №14 Mankient;
76. Czernowa Nina; - ; Rosjanka; DD №13; Szkoła Zawodowa [RU] №14 Mankient;
77. Moor Maria; - ; Niemka; DD №13; Technikum Zootechniczno-Weterynaryjne St. Kzył-Tu, rej. sary-agaczewski;
78. Mogilnikowa D.; - ; Rosjanka; DD №14; Szkoła Pedagogiczna w Czimkiencie;
79. Szpinak Galina; - ; Ukrainka; DD №14; Szkoła Pedagogiczna w Czimkiencie;
80. Kołbina Galia; - ; Rosjanka; DD №14; Szkoła Pedagogiczna w Czimkiencie;
81. Bogatyriewa Walia; - ; Rosjanka; DD №14; Szkoła Rolnicza №14 w Mankiencie;
82. Gołubko Walia; - ; Ukrainka; DD №14; Szkoła Rolnicza №14 w Mankiencie;
83. Griszakina Szura; - ; Rosjanka; DD №14; Szkoła Rolnicza №14 w Mankiencie;
84. Jekimienko Galia; - ; Ukrainka; DD №14; Szkoła Rolnicza №14 w Mankiencie;
85. Udawcowa Dasza; - ; Rosjanka; DD №14; Szkoła Rolnicza №14 w Mankiencie;
86. Gomeldinowa G.; - ; Tatarka; DD №14; Szkoła Rolnicza №14 w Mankiencie;
87. Isaczewa Olga; - ; Mordwinka; DD №14; Szkoła Rolnicza №14 w Mankiencie;
88. Jakunina Jekatierina; - ; Rosjanka; DD №14; Szkoła Rolnicza №14 w Mankiencie;
89. Szyrokowa Walia; - ; Rosjanka; DD №14; Szkoła Rolnicza №14 w Mankiencie;
90. Griebienszczkowa Walia; - ; Rosjanka; DD №14; Szkoła Rolnicza №14 w Mankiencie;
91. Wiszniakowa Anna; - ; Rosjanka; DD №14; Szkoła Rolnicza №14 w Mankiencie;
92. Chłopkowa Nina; - ; Rosjanka; DD №15 w Pierwomajewce; Technikum Przemysłowe w Czimkiencie;
93. Coj Michaił; - ; Koreańczyk; DD №15 w Pierwomajewce; Technikum Przemysłowe w Czimkiencie;
94. Lepinina Szura; - ; Rosjanka; DD №15 w Pierwomajewce; Szkoła Ogrodnicza w Sajramie;
95. Bretenbach Lida; - ; Niemka; DD №15 w Pierwomajewce; Szkoła Ogrodnicza w Sajramie;
96. Łunga Nadia; - ; Rosjanka; DD №17 w m. Wysokoje; Szkoła Rolnicza №14 w Mankiencie;
97. Nieczenkina N.; - ; Rosjanka; DD №17 w m. Wysokoje; Szkoła Rolnicza №14 w Mankiencie;
98. Łypienko Walia; - ; Rosjanka; DD №17 w m. Wysokoje; Szkoła Rolnicza №14 w Mankiencie;
99. Żydiliagina W.; - ; Rosjanka; DD №17 w m. Wysokoje; Szkoła Rolnicza №14 w Mankiencie;
100. Dżołdasowa W. ; - ; Kazaszka; DD №17 w m. Wysokoje; Szkoła Rolnicza №14 w Mankiencie;
101. Kałdyrbiekowa K.; - ; Kazaszka; DD №17 w m. Wysokoje; Internat Żeński w Czimkiencie;
101. [№101 w dokumencie występuje dwukrotnie] Dżołdasowa; - ; Kazaszka; DD №17 w m. Wysokoje; Internat Żeński w Czimkiencie;
102. Szaripowa Asia; - ; Tatarka; DD №17 w m. Wysokoje; Technikum Górniczo-Metalurgiczne;
103. Nosonowa Szura; - ; Rosjanka; DD №17 w m. Wysokoje; Technikum Rolnicze;
104. Władimirowa Nina; - ; Rosjanka; DD №17 w m. Wysokoje; Technikum Rolnicze;
105. Mariankina Dusia; - ; Rosjanka; DD №17 w m. Wysokoje; Technikum Rolnicze;
106. Ariukowa Rima; - ; Rosjanka; DD №19 w Aczysaju; Szkoła Zawodowa [RU] №14 Mankient;
107. Biełousowa Liuba; - ; Rosjanka; DD №19 w Aczysaju; Szkoła Zawodowa [RU] №14 Mankient;
108. Bardaszkowa M.; - ; Rosjanka; DD №19 w Aczysaju; Szkoła Zawodowa [RU] №14 Mankient;
109. Gielimbrandt Ł.; - ; Żydówka; DD №19 w Aczysaju; Szkoła Zawodowa [RU] №14 Mankient;
110. Szaripowa Galia; - ; Tatarka; DD №19 w Aczysaju; Szkoła Zawodowa [RU] №14 Mankient;
111. Fiodorowa Walia; - ; Rosjanka; DD №19 w Aczysaju; Szkoła Zawodowa [RU] №14 Mankient;
112. Adyjejew Anatolij; - ; Czeczen; DD №19 w Aczysaju; Zarząd Kopalni Rudy w Aczysaju, Wydział 113. Mechaniczny, spawacz;
114. Szuldajs Gieorgij; - ; Niemiec; DD №19 w Aczysaju; Zarząd Kopalni Rudy w Aczysaju, Wydział Mechaniczny, ślusarz;
115. Siemonow Wład.; - ; Rosjanin; Szkoła Specjalna w Turkiestanie; FZO №2 w Aczysaju.

Uwagi: z miejsca pracy, do którego skierowano wychowanka, do domu dziecka wrócili:
Miariankina z DD №17

Szaripowa.

AOSz. F. 1245, op. 1ł, sw. 42, d. 3464, s.27-29
[Maszynopis w języku rosyjskim, tłumaczenie Janusz Kobryń]

Pismo w sprawie przeniesienia gabinetu RTG z dn. 8 VIII 1945 r.

Do Kierownika Południowo-Kazachstańskiego Obwodowego Wydziału Zdrowia

8 VIII 1945

Istniejący w Turkiestanie gabinet rentgenowski w ciągu całego roku 1945 w ogóle nie pracował z powodu braku energii elektrycznej, a w roku 1944 gabinet rentgenowski pracował 2-3 razy w miesiącu, w tym czasie wynagrodzenia cały czas były wypłacane. Budynek wymaga remontu kapitalnego, inaczej zawali się. Mieszkańcy i część pracowników medycznych słusznie podejmują kwestię przekazania gabinetu rentgenowskiego do Borysowki, gdzie TGŻD [Turkiestańska Kolej Górska] zapewnia nieprzerwane zasilanie energią elektryczną. Prócz tego można tam będzie prowadzić elektroterapię, naświetlania kwarcówką, kąpiele świetlne, diatermię itd. itp.

Rejonowy Komitet Wykonawczy sprzeciwia się przeniesieniu gabinetu rentgenowskiego do Borysowki [obecnie w granicach miasta Turkiestan] ale na razie nie ma widoków na to, że elektrownia w mieście będzie pracować, na razie nie ma, a co za tym idzie gabinet rentgenowski pracować nie będzie. Sytuacja w zakresie pomocy chirurgicznej jest w rejonie bardzo ciężka. W nagłych przypadkach operuje dr Tulnik [?] lekarz szpitala kolejowego, ale i w tych przypadkach z powodu braku oświetlenia elektrycznego chorzy koniecznie wymagający pilnej pomocy medycznej, nie mogą jej otrzymać w okresie od 9 wieczorem do 6-7 rano, a to mogłoby czasami uratować życie chorym. Wobec powyższego - dobrze byłoby utworzyć przy istniejącym w Borysowce szpitalu niewielki oddział chirurgiczny, na 8-10 łóżek, tym bardziej, że istnieją tam zakłady takie jak: Zakłady Bawełniane, Olejarnia, Lokomotywownia TGŻD. Narzędzia [chirurgiczne] można by pozyskać częściowo ze szpitala w Aczy-Saju i miasta [Szpitala Miejskiego] bez szkody dla tamtejszych chorych. Dla wcielenia tego planu w życie potrzebne są:
1. Zezwolenie Obwodowego Wydziału Zdrowia.
2. Dodatkowe środki i przydziały na wyposażenie.
3. Środki na remont i wymianę wyposażenia oddziału chirurgicznego oraz środki na remont pomieszczenia pod gabinet rentgenowski.

Prócz tego wszystkiego trzeba zapewnić miastu lekarza chirurga i lekarzy innych specjalności.

Kierownik Rejonowego Wydziału Zdrowia [podpis nieczytelny]


[Rękopis w języku rosyjskim, tłumaczenie Janusz Kobryń] 

AOSz. F. 134, op. 1, sw. 13, d. 101, s.70

Protokół kontroli placówek medycznych kopalni Aczy-Saj w styczniu 1945 r.

Protokół

1945 rok, w dniach 19-23 stycznia ja, Sapaliec I.M., Kierownik Rejonowego Wydziału Zdrowia, wraz z Lekarzem Naczelnym Turkiestańskiego Ambulatorium Miejskiego, tow. Majpawską, Rejonowym Inspektorem Sanitarnym, tow. Musciewą D.D., podczas kontroli placówek medycznych kopalni w Aczy-Saju ustaliliśmy:

§ 1 Szpital
W dniu kontroli w szpitalu przebywało 72 chorych, w tym 56 dystrofików SK [kontyngentu specjalnego] i 4 zakaźnych.
Stan sanitarny całkowicie niedopuszczalny. Przyjmowani chorzy nie są poddawani wymaganym zabiegom sanitarnym, komora dezynfekcyjna przy szpitalu nie działa, pościel nie jest systematycznie poddawana dezynsekcji. Historie chorób są wprawdzie założone, ale wypełnione są w nich tylko dane osobowe i diagnoza, żadne informacje o przebiegu choroby nie są tam wpisywane, wskutek czego sprawdzenie prawidłowości diagnozy i leczenia staje się niemożliwe. Bielizna jest brudna, niektórzy chorzy nawet nie mają bielizny, a dystroficy są w swoich ubraniach. Podczas kontroli stanu bielizny ujawniono, że za rok 1944 występują duże braki: na przykład prześcieradeł, koszul, kalesonów itd. Ustalenie winnych braków i kradzieży jest niemożliwe, ponieważ wielokrotne polecenia Rejonowego Wydziału Zdrowia w sprawie wprowadzenia ewidencji inwentarza były ignorowane. W ciągu roku 1944 nikogo nie pociągnięto do odpowiedzialności. Wiele rzeczy spośród drobnego wyposażenia zostało zabranych przez byłego lekarza naczelnego i innych pracowników do użytku osobistego. Pomieszczenia ogrzewane są piecami elektrycznymi.


§ 2 Ambulatorium
Pomieszczenie ambulatorium w większej części zajęte jest przez kombinat jako szpital dla dystrofików kontyngentu specjalnego, a ambulatorium mieści się w trzech pokojach, poczekalnia i kabinet dentystyczny i laboratorium mieści się w jednej sali i pracują w tym samym czasie.
Rejestracja pacjentów ambulatorium prowadzona jest na kartach rejestracyjnych, ani przebieg choroby, ani leczenia, ani zwolnienia nie są zapisywane, brak jest nazwiska lekarza. Komisje lekarskie zwołuje się 3 razy w miesiącu. Wydawanie zwolnień lekarskich odbywa się bez kontroli, znalazłem przypadki wydawania zwolnień lekarskich bez dostatecznych przyczyn, a także przedłużania zwolnień bez posiedzeń komisji. Podczas kontroli protokołów posiedzeń komisji lekarskich z dn. 11 I 45 r. wykryłem, że spośród konsultowanych 34 osób, zwolnienie z pracy przedłużono 16 osobom bez dostatecznych ku temu przyczyn. Komisja ds. inwalidztwa – są przypadki przyznania grupy inwalidzkiej niezgodnie z diagnozą.
Narzędzia w gabinecie opatrunkowym nie są sterylizowane.

§ 3 Poradnia dziecięca
Poradnia dla kobiet z dziećmi znajdowała się w oddzielnym, specjalnie wydzielonym pomieszczeniu, ale z powodu braku pieców została przeniesiona do pomieszczenia ambulatorium, w którym przyjęcia dzieci i dorosłych prowadzone są razem, a kuchnia mleczna w ogóle nie pracuje z powodu odmowy przydziału produktów żywnościowych ze strony Rejonowego Wydziału Handlu.

Teren jest podzielony na rejony i do każdego, w celu prowadzenia obchodów domostw, przydzielony jest pracownik medyczny, mimo to prowadzone są one niestarannie. Przydzieleni do hoteli robotniczych pracownicy medyczni niejednokrotnie nie zwracają wystarczającym stopniu uwagi na wykrywanie chorych z gorączką i prowadzenie zabiegów sanitarnych w ogniskach infekcji.

Kadra medyczna nie jest racjonalnie wykorzystana.

Kierownik Rejonowego Wydziału Zdrowia

Rejonowy Państwowy Inspektor Sanitarnych

Lekarz Naczelny


[Rękopis w języku rosyjskim, tłumaczenie Janusz Kobryń]
AOSz. F. 134, op. 1, sw. 13, d. 101, s.64-65.

Protokół przyjęcia zespołu placówek medycznych Kopalni Aczy-Saj z dnia 16 listopada 1944 r.

Protokół przyjęcia zespołu placówek medycznych Kopalni Aczy-Saj z dnia 16 listopada 1944 r.

Niniejszy protokół sporządziła komisja: księgowy zespołu placówek medycznych Chaszes G.M., Kierownik Wydz. Komunalnego […] M.D., Nazarowa M.N., Przewodniczący Rejonowego Wydziału Zdrowia, lek. Traude Ju.M., Ordynator szpitala lek. Kogan, przedstawiciel rady osiedlowej tow. Kintalijewa.

Na podstawie rozkazu Obwodowego Wydziału Zdrowia № 147 z dn. 19 X 44 r. i rozkazu Rejonowego Wydziału Zdrowia № 97 z dn. 3 XI 44 br. ja , lekarz Wołodin Je.Je. przyjąłem zespół placówek medycznych Kopalni Aczy-Saj pod nieobecność byłego lekarza naczelnego Gierzkis G.M. (z powodu jego choroby).

W czasie przyjmowania ustalono, że:

1.Stan epidemiologiczny kopalni znajdującej się w rejonie działania zespołu jest niezadowalający, tzn. zdarzają się przypadki zachorowań (Fł2), te ogniska zachorowań nie były we właściwym czasie poddane zabiegom [sanitarnym], a także zachorowania na tyfus brzuszny i masowe zachorowania na koklusz wśród miejscowych dzieci.
Działania przeciwepidemiczne wśród ludności zorganizowane są bardzo źle, obchody domostw w celu wykrycia gorączkujących chorych i wszawicy nie są prowadzone lub też prowadzone bardzo nieregularnie, raporty nie są sporządzane. Wszawica jest bardzo rozpowszechniona wśród ludności i biorąc pod uwagę zachorowania Fł2 na kopalni Aczy-Saj, niewykluczone jest pojawienie się masowych zachorowań na tę chorobę.
Organizacja pomocy medycznej w nagłych przypadkach jest całkowicie źle zorganizowana (pogotowie ratunkowe, wizyty domowe, pomoc doraźna dzieciom).

2. W dniu przyjęcia zespołu placówek stan finansowo-gospodarczy jest następujący: przydzielony budżet wynosi 6391,4 przy czym na wszystkie pozycje budżetowe rozchodowano 252,0 a na dzień przyjęcia pozostaje suma 139,4. Stan środków na rachunku bieżącym wynosi 5,6, rachunek bieżący 11003, książeczka czekowa od № 998865 do 998875.
Przyjęto dwie pieczęcie okrągłe i dwa stemple- - szpitalny i ambulatorium. Odpowiedzialny: księgowy Chaszes.

3. Przyjęto budynek szpitala o wartości… u budynek ambulatorium na sumę… [niewypełnione], starego szpitala i zabudowania gospodarcze.

4. Pomieszczenia szpitala w 50% nie nadają się do użytkowania z powodu braku systemu grzewczego, istniejąca instalacja centralnego ogrzewania nie działa i wymaga kapitalnego remontu, głównie kotłowni i rur w układzie rozprowadzenia. Nie działa także istniejący system kanalizacji. Z powodu braku centralnego ogrzewania i, co za tym idzie braku gorącej wody, istniejące łaźnia i prysznice także nie działają.

5. W pomieszczeniach ambulatorium, z powodu braku opału, także jest zimno. Z tego powodu ambulatorium na dzień przyjęcia także nie nadaje się do użytku. Oba budynki – szpitala i ambulatorium wymagają remontów bieżących.

6. Własność szpitala została przyjęta według księgi inwentarza i jest na stanie… Budynki i inwentarz trwały ujęte są w wykazie u Kierownika Wydz. Komunalnego, tow. Siłajewa. Wykaz inwentarza nietrwałego znajduje się u tow. Nazarowej M.N.. przy czym koniecznie trzeba pokreślić, że wykaz przechowywanego inwentarza nietrwałego, a zwłaszcza bielizny i pościeli jest w chwili obecnej źle prowadzony. Na dzień dzisiejszy widnieją tam duże braki bielizny i pościeli: na przykład – prześcieradeł 90 szt., poszewek 100 szt., koszul męskich 90 szt., kalesonów 70 par itp.

7. Stan sanitarny szpitala z powodu braku systemu centralnego ogrzewania, niedziałającej kanalizacji, a okresowo także braku wody, złej dyscypliny wśród młodszego personelu medycznego - jest całkowicie niezadawalający. Chorzy przyjmowani są do szpitala bez zabiegów sanitarnych (mycie, strzyżenie włosów) na skutek czego w szpitalu ,wśród chorych, stwierdza się powszechną wszawicę. Istniejące w szpitalu zachorowania na F-2 i obecność wszy u chorych – wszystko to grozi pojawieniem się wewnątrzszpitalnych zakażeń. Według informacji zarządu, w kopalni Tas-Kumyrsaj wśród kontyngentu specjalnego pojawiły się zachorowania o niewyjaśnionym charakterze.

8. Utworzony osobny oddział szpitalny dla kontyngentu specjalnego utrzymywany jest w złym stanie. Chorzy przebywają w nieogrzewanych pomieszczeniach, wydawane im normalne szpitalne posiłki nie są wystarczające dla dystrofików, żywienia uzupełniającego brak, wskutek czego wśród kontyngentu specjalnego panuje wysoka śmiertelność. Tak samo źle zorganizowany jest oddział dla dzieci z dystrofią. Panują tam antysanitarne warunki, żywienie jest całkowicie niewystarczające.

Członkowie Komisji:

Księgowy: Chaszes

Kier. Wydz. Kom.: Siłajew

Kier. Gosp.[?] Szpitala: Nazarowa

Przew. Rej. Wydz. Zdr.: Traude

Ordynator: Kogan

[Rękopis w języku rosyjskim, tłumaczenie Janusz Kobryń]

AOSz. F. 134, op. 1, sw. 13, d. 101, s.54.

Skarga dotycząca warunków pracy inspektora sanitarnego w Aczysaju z 30-05-1945

Do Kierownika Turkiestańskiego Rejonowego Wydziału Zdrowia

kopia do Kierownika Obwodowego Wydziału Zdrowia dr. Kierbickiego

Podanie

Po mianowaniu przez Kierownika Obwodowego Wydziału Zdrowia i zgodnie z rozkazem Państwowego Inspektora Sanitarnego Kopalni Aczysaj pracuję od dnia 5 V br., a 3 V przyjechałam na Wasze polecenie z rejonu czajanowskiego. Mimo to, zostałam przez Was mianowana na stanowisko z dniem 5 V, co uważam za niezgodne z prawdą i proszę o naliczenie wypłaty od 3 V. Ponadto: odeszłam ze stanowiska Państwowego Inspektora Sanitarnego w rejonie czajanowskim i zostałam wyznaczona na stanowisko w Aczysaju rozkazem Czajanowskiego Wydziału Zdrowia w dniu 13 IV, mimo to, do dnia 27 IV, nie rozliczono się ze mną i wyjechałam w Czajanu dopiero 27 IV nie doczekawszy się rozliczenia. W rezultacie nie zapłacono mi za 3 dni w kwietniu i 4 dni w maju – ani Czajanowski Rej. Wydz. Zdrowia, ani Turkiestański. Pytanie, czy wynagrodzenie pieniężne pracownika, który zwalnia się w związku ze skierowaniem go na mocy rozkazu do pracy w innym rejonie, jest stratą? A może w końcu doczekam się takiego gestu – i zaliczą mi dni stracone na drogę z Czajanu do Turkiestanu?

Po drugie: po przyjeździe tu, do Aczysaju, dostaję tylko 500 g chleba i kartki na cukier i tłuszcz. Nie ma tu jeszcze mojej rodziny i jestem zmuszona żywić się w stołówce, a kartek na stołówkę wystarcza tylko na 18 dni. Pytam się więc: czym powinnam się żywić w pozostałe dni? A jeśli sprowadzę tu swoją rodzinę, to też nie rozwiąże sytuacji ponieważ, jeśli żyć uczciwie to żywienie jest niewystarczające.

Ciekawi mnie odpowiedź na pytanie: czy pracownicy medyczni są w Aczysaju w ogóle potrzebni? Warunków żadnych nie stworzono. Moja praca jest odpowiedzialna i cały czas jestem narażona na choroby zakaźne i od dnia przyjazdu pracuję przy likwidacji ogniska tyfusu brzusznego. Do zrobienia jest tu dużo, ale jeśli pracuje się uczciwie, to się nie wyżyje. Do tego wszystkiego nie mam pieniędzy, ani kopiejki, a wypłata z rej. wydziału zdrowia wypłacana jest, jak Wam już wiadomo, skrupulatnie! Jak mam dalej żyć?

Jeśli jestem Wam potrzebna jako pracownica, to proszę przedyskutować z dyrektorem Kombinatu i kierownikiem punktu medycznego kwestię umożliwienia mi egzystencji tzn. zwiększenia racji żywnościowych, zapewnienia środków materialnych i chociaż minimalnego wyposażenia w środki ochronne. W przypadku, gdy nie otrzymam tego, o co proszę, zmuszona będę do rezygnacji z pracy w swoim zawodzie i wyjazdu z Aczysaju, albo zatrudnienia się na jakimś wydziale w kopalni, przynosząc tym samym szkodę w zakresie ochrony zdrowia.

30 V 1945 r.

Państwowy Inspektor Sanitarny Kopalni Aczysaj, Maksymowa

AOSz. F,134, op.1, sw. 13, d. 101, s. 28.

[Rękopis w jezyku rosyjskim, tłumaczenie Janusz Kobryń]

Liceum Ogólnokształcące w Bystrzycy Kłodzkiej, około roku 1950

 

I z lewej stoi Tadeusz Przewłocki, I z prawej stoi Józef Chmura. Pozostali nieznani.

Siedzą: od lewej NN, Szczepański, Jerzy Kobryń, Antoni Maciejczak, Musiał, NN.

Na zdjęciu uwieczniono co najmniej dwóch Sybiraków, są to: Antoni Maciejczak deportowany wraz z rodziną w roku 1940 z osady Żerno, pow. wołkowyski do miasta Karabasz w obwodzie czelabińskim. Od roku 1942 rodzina przebywała w rejonie suzackim w kolchozie Tas-Aryk, a następnie w górniczej osadzie Aczysaj, gdzie Antoni wraz z siostrą Zofią pracowali w kopalni ołowiu. Do Polski wrócili w roku 1946.

Jerzy Kobryń deportowany wraz z rodziną w roku 1940 z Kolonii Byczek położonej niedaleko Świętej Woli i wsi Wielka Hać, pow. Kosów Poleski do osiedla specjalnego Bobrycha (komendantura Ulskoje) w rejonie chołmogorskim, obw. archangielski. Od roku 1944 przebywał niedaleko miasta Sumy w Ukrainie. Do Polski rodzina wróciła w roku 1946.

Dostępna publikacja „Śladami zesłańców w południowym Kazachstanie. Cz. I”

 

Link do sklepu internetowego

Śladami zesłańców w południowym Kazachstanie” – relacja z badań terenowych i archiwalnych przedstawia rezultaty badań naukowych przeprowadzonych od roku 2017 przez autora obwodzie turkiestańskim Republiki Kazachstan, które koncentrują się wokół stanu zachowania miejsc zamieszkania deportowanych obywateli polskich, stanu pamięci o represjach lat 40. XX wieku, losów osób przebywających w rejonach suzackim i turkiestańskim. Niniejsza publikacja prezentuje część zgromadzonych materiałów związanych z górniczą osadą Aczysaj, zawiera wiele wcześniej niepublikowanych dokumentów.

„Śladami zesłańców w południowym Kazachstanie" to publikacja, która będzie interesująca dla osób zajmujących się historią Polski i Europy Wschodniej, a także dla czytelników poszukujących wrażeń związanych z podróżami po nieznanych zakątkach świata. Myślę, że to również ważne paca dla tych, którzy szukają własnych korzeni i chcą poznać bliżej historię swojej rodziny. Publikacja ta jest nie tylko bogatym źródłem informacji, ale również zachętą do dalszych badań i odkrywania nieznanych aspektów historii.

z życzeniami owocnej lektury Janusz Kobryń

Raport o Suzackim Domu Dziecka

Południowo-Kazachstański Obwodowy Wydział Oświaty

Raport № 18 o Suzackim Domu Dziecka w obwodzie południowo-kazachstańskim na dzień 20 listopada 1944 r.

Dyrektor domu dziecka Utitdiejew [?] Alibiek, urodzony w roku 1909, wykształcenie wyższe, bezpartyjny, ogólny staż pracy pedagogicznej od roku 1938, w tym domu dziecka pracuje od 1944 r.

W pomieszczeniach Suzackiego Domu Dziecka mieścił się poprzednio Dom Dziecka dla Polskich Dzieci. Po przeniesieniu polskich dzieci do domów dziecka dla dzieci polskich: Sajramskiego i Turkiestańskiego, w pomieszczeniach zajmowanych przez Dom Dziecka dla Dzieci Polskich zorganizowano dom dziecka dla dzieci tutejszych mieszkańców. Kontyngent dzieci w nowo powstałym domu dziecka na dzień 20 XI br. wynosił 30 os., przy planowym kontyngencie 100 os. Pomieszczenia nie są w pełni przystosowane do potrzeb domu dziecka. Od linii kolejowej odległość domu dziecka wynosi 60 km. Przy domu dziecka jest gospodarstwo pomocnicze. Na 8 ha zasiano: pszenicy – 3 ha; jęczmienia – 2 ha; prosa – 1 ha; kukurydzy – 1,5 ha; buraków ćwikłowych – 0,5 ha; warzyw – 1 ha. Ze swojego gospodarstwa pomocniczego dom dziecka zebrał: buraków ćwikłowych – 800 kg; pszenicy – 500 kg; kukurydzy – 400 kg.

Pogłowie zwierząt: krów – 4; cieląt – 4; kóz i owiec – 19; koni – 2; osłów – 3; wołów roboczych – 2.

Póki co praca wychowawcza domu dziecka zorganizowana jest na niskim poziomie. Kadry nie są kompletne – brakuje 3 wychowawców.

Remont pomieszczeń mieszkalnych i przeznaczonych dla zwierząt zakończono. Zgromadzono zapasy pasz dla zwierząt. Zapasy opału wystarczą na 60% sezonu grzewczego.

Aby nowo utworzony Suzacki Dom Dziecka mógł być zapełniony nowym kontyngentem dzieci konieczne są: płaszcze – 70; obuwia - 100 par; ubrania i sukienki – 140; bielizny – 260; koców – 80; prześcieradeł – 160; materacy – 80; ręczników – 260.

W celu pomocy we właściwej organizacji pracy nowo utworzonego domu dziecka Obwodowy Wydział Oświaty delegował tam swojego pracownika.


Kierownik Wydziału Domów Dziecka (Pikulin)
Inspektor ds. domów dziecka (Łysowa)

[Gramatyka i szyk zdań oryginału pozostawiają wiele do życzenia, starałem się to w jakimś stopniu oddać w tłumaczeniu.
Maszynopis w języku rosyjskim, tłum. Janusz Kobryń]
A.O.Sz. F.121, op.1, sw. 195, d. 1971, s.31

Aczysaj, „Cmentarz na górze”

We wspomnieniach Sybiraków wymieniane są dwa miejsca pochówków w samym Aczysaju: „Cmentarz na górze” i Cmentarz Muzułmański. Na tej podstawie wyobrażałem sobie dwa cmentarze, które można by porównać do naszych cmentarzy wiejskich. Na miejscu, w trakcie prac terenowych możliwych dzięki ogromnej pomocy Rasyłbieka Utkielbajewa i Sałtanat Dujsienowej, okazało się, że specyfika miejscowości wymusiła zupełnie inne lokalizacje. Na stokach góry, naprzeciw kopalni, kaskadowo wznosiły się domki górników, pomiędzy nimi poziomo przechodziły ulice, czego ślady można dostrzec do tej pory. Bezpośrednio nad domkami zlokalizowane są, częściowo zachowane groby miejscowych mieszkańców. Podobnie usytuowane są mogiły w przyległych, obecnie już nieistniejących, miejscowościach: Staraja i Nowaja Dieriewnia. Oprócz tego istnieją Cmentarz Czeczeński i Cmentarz Japoński.
W realiach lat 40. XX wieku – zmarłych z głodu, ich krewni, znajomi, sąsiedzi (sami bliscy śmierci z wycieńczenia) starali się pochować, wybierając najbliższe nadające się do tego celu miejsce. Opisy takich sytuacji bardzo często pojawiają się w sybirackich relacjach.

Cmentarz widziany od strony wejścia ze śladami silnej erozji zbocza.

W roku 2017 na „Cmentarzu na górze” znajdowało się łącznie 15 krzyży i ich pozostałości wykonanych ze stali. Do ich konstrukcji wykorzystywano dostępny na kopalni materiał, są więc płaskowniki, pręty okrągłe i kwadratowe, rury stalowe. Elementy połączone są nitami, śrubami oraz kształtkami hydraulicznymi. Zachowało się też kilka prętów (zapewne pozostały po krzyżach). Na jednym ze znaków nagrobnych znajdują się trójkątne kawałki grubej blachy, najprawdopodobniej są to pozostałości pięcioramiennej gwiazdy, na innym niewielka tabliczka z grubej blachy, niestety bez napisów. Na czterech krzyżach zachowały się napisy w języku rosyjskim (pisownia oryginalna): „Здесь покоится прах Лямина Виктора Петровича род.. 4 VII 42 умер 12 IV 43.” oraz „Щерба МА 21 XI 42 5 XII 43”, „1932. г. Ум. Июня 17. Раба Божа Эвдокия Саблина от рода 19 л.”; „1933 7 [17?] июня Х.К.Н.Я.Ш.”
Dwa z nich wykonane na kawałkach grubej blachy, pierwszy wybity jest przecinakiem, drugi naspawany, trzeci i czwarty wybite przecinakiem na płaskownikach tworzących krzyż prawosławny.

Obelisk przy wejściu na cmentarz

Na zdjęciach: zachowane krzyże.

 

Tabliczka z naspawanym napisem.

Wspinający się po zboczu Rasyłbiek Utkielbajew, w tle widok z cmentarza w stronę kopalni, lipiec 2017 r.

Janusz Kobryń

Wystawa „Śladami zesłańców w południowym Kazachstanie"

Wystawa prezentuje część materiałów zgromadzonych w czasie ekspedycji badawczych prowadzonych w rejonach suzackim i turkiestańskim obecnego obwodu turkiestańskiego (dawniej czymkienckiego) w latach 2017-2023. Celem prac było zlokalizowanie i opisanie miejsc, w których w latach 40-50 XX w. przebywali deportowani obywatele polscy, a także uzupełnienie informacji o nazwiska i fakty tym związane – służyła temu kwerenda w miejscowych archiwach. Zapraszam do obejrzenia wystawy w Muzeum Filumenistycznym w Bystrzycy Klodzkiej.

„Chciałoby się wszystkich z imienia wymienić" - z plakatu towarzyszącemu wystawie spoglądają na nas ludzie, których los rzucił na południe Kazachstanu, którzy razem z polskimi zesłańcami pracowali, głodowali, umierali. Są to:

Gragariani Arkadij, 1915, Ormianin urodzony w Baku. Do Turkiestanu trafił ze szpitala w Orenburgu – jako inwalida wojenny, wykształcenie wyższe, inżynier mechanik, samotny;

Weinbergs Adolf, 1902, urodzony w Rydze w rodzinie urzędników, wykształcenie średnie;

Matugilin Railja, 1932, Tatarka urodzona w Turkiestanie, jej rodzice byli rolnikami;

Wagner Anna, 1936, Niemka urodzona we wsi Tattung w obwodzie saratowskim w rodzinie chłopskiej, wykształcenie 7 klas;

Askarowa Pietsza, 1906, Uzbeczka;

Tromb Jakub, 1920, urodzony w Makowie Mazowieckim, samotny, wykształcenie średnie.

Janusz Kobryń, sybiracy.stowarzyszenie@gmail.com

Możliwe jest bezpłatne wypożyczenie wystawy, po uprzednim uzgodnieniu

Uczniowie szkoły FZO w Aczysaju

 W zachowanych częściowo księgach uczniów bardzo rzadko podawane jest miejsce zamieszkania przed deportacją. Najczęściej podany jest kołchoz, z którego uczeń przybył, rada wiejska i rejon. Często rubryki te pozostały niewypełnione. Trudno zatem wnioskować, czy dany uczeń jest deportowanym obywatelem polskim, czy też obywatelem ZSRR. Tym nie mniej sądzę, że publikowane przeze mnie nazwiska mogą być przydatne dla osób poszukujących informacji o swoich krewnych, zwłaszcza że często są to ostatnie informacje dotyczące zmarłych i zaginionych. 

VI nabór rozpoczął się w czerwcu 1943 roku, kurs uczniowie zakończyli 23 września 1944. Księga uczniów obejmuje wpisy pod poz. 77 do 314, z czego „samowolnie odeszło” 54 uczniów, wykreślono z powodu choroby 15, do wojska powołano jednego ucznia.  Z tej listy publikuję klika nazwisk, co do których można przypuszczać, że należą do deportowanych obywateli polskich.

• Gierman Nesia ur. 1926
• Zilberg Izaak ur. 1928
• Cwibil Iosif ur. 1926
• Luster Borys ur. 1927
• Rudaszniecka (Rudaniecka?) Eugenia ur. 1927

VII nabór (X 1943 - VI 1944) obejmuje 519 nazwisk. Podobnie jak wyżej -  publikuję nazwiska, co do których można przypuszczać, że należą do deportowanych obywateli polskich (IR - Indeks Represjonowanych).

• Banach; 1927;

• Bannach [Banach] Czesław; 1927; 

• Bojko; 1928;

• Bransztiejn; 1928;

• Cyprun; 1928;  [być może IR: Czupryn Tadeusz s. Jana, 1927, deportowany z obw. baranowickiego do obw. archangielskiego, rej. szenkurski, os. Rossochi]

• Dawidow; 1928;

• Dworok Zbigniew Bolisławowicz; 1928; [IR: Dworak Zbigniew s. Bolesława; 1926, deportowany w roku 1940 z obw. wilejskiego do obw. archangielskiego rej. wierchnietojemski, Korgowa]

• Fabianczik Adolfina; 1926; 

• Galinskaja; 1926;  [być może – IR: Galińska Aniela c. Jana, 1926, deportowana w roku 1940 z obw. stanisławowskiego do Komi ASRR, rej. żeleznodorożnyj, os. Kyłtowo, zwolnienie 30-08-1941]

• Goliant W. K.; 1927;  [IR: Galant Władysław s. Kazimierza, 1931, deportowany w roku 1940 z obw. lwowskiego do obw. irkuckiego, rej. niżnieudyński, w latach 1941-1943 w domu dziecka w obw. jużnkazachstańskim]

• Gołdis Czesław Iwanowicz; 1928; [IR: Hołdys Czesław s. Jana, 1927,, deportowany w roku 1940 z obw. równieńskiego do obw. archangielskiego, rej. lenski, Nianda, zwolnienie 13-09-1941]

• Gonach; 1928;

• Kaminskaja; 1928 [być może Kamińska?]

• Krauzowicz T.; 1927; 

• Kruk Kazimir Lieonardowicz; 1927; [IR: Kruk Kazimierz s. Leonarda, 1928, deportowany w roku 1940 z obw. wołyńskiego do obw. archangielskiego, rej. niandomski Suchona, zwolnienie 01-09-1941]

• Kuczer Iwan; 1927; [IR: Kuczer Jan c. Cyryla, 1928, deportowany z obw. wołyńskiego do obw. archangielskiego rej. lenski os. Nianda, zwolnienie 13-09-1941]

• Kulik Jeliena Pietrowna 1928;  [IR: Kulik Helena, c. Piotra, 1926, deportowana w lutym 1940 r. z obw. wołyńskiego do obw. archangielskiego, rej. lenski, Nianda. Zwolnienie 10-09-1941, wyjazd do obw. czkałowskiego, Aleksandrowka]

• Liutyj Jan; 1928; [IR: Luty Jan s. Michała, 1928, deportowany w roku 1940 z obw stanisławowskiego, pow. Tłumacz do Komi ASRR, rej. żeleznodorożnyj, os. Kyłtowo, zwolnienie 24-08-1941]

• Łupicnaja; 1928;  [być może - IR: Łupicka Maria c. Jana, 1926, deportowana w roku 1940 z lwowskiego do obw. irkuckiego]

• Maciejczak; 1937

• Magużak; 1928

• Majznier, 1926

• Mienich Maria; 1927; [IR: Menich Maria c. Bolesława, 1927, deportowana w roku 1941 z obw. wilejskiego do Ałtajskiego Kraju]

• Misiura; 1927;

• Mogużak; 1926;

• Olchowskij; 1927;  [być może IR: Olchowski Mieczysław s. Franciszka, 1928, deportowany z obw. wołyńskiego do obw. archangielskiego, rej. lenski, os. Nianda]

• Pawlikowa Mila Zinowiewna; 1926 

• Pomp Estra Jankieliewna [Pomp Estera c. Jankiela], 1924

• Pomp Szura Jankieliewna [Pomp Szura c. Jankiela], 1928

• Poriembskij Ju.;  [IR: Porębski Józef s. Adama, 1927; deportowany w roku 1940 zobw. wołyńskiego do obw. archangielskiego rej. lenski, os. Lednia, zwolnienie 9-0-1941]

• Pszenicznyj; 1927; [być może Pszeniczny?]

• Sauckaja; 1928; [być może Słucka lub Sawicka?]

• Siekuła; 1927 [być może Sekuła?]

• Sieriadinskij Zdisław; 1927; [IR: Seredyński Zdzisław s. Piotra, 1929, deportowany w roku 1940 z obw. równieńskiego do obw. wołogodzkiego rej. charowski, os. Kastromskij, zwolnienie 31-08-1941 r.]

• Sieriedinskij Mierosław; 1926; [IR: Seredyński Mirosław s. Piotra, 1927, deportowany w roku 1940 z obw. równieńskiego do obw. wołogodzkiego rej. charowski, os. Kastromskij, zwolnienie 31-08-1941 r.]

• Stiempiel Witold; 1927; [IR: Stępień Witold s. Marcina, 1928, deportowany w roku 1940 z obw. równieńskiego do obw. archangielskiego rej. kotłaski os. Niżnaja Struga, zwolnienie 8-10-1941]

• Wiernickij; 1928;  [IR: Wiernicki Władysław s. Teofila, 1929, deportowany w roku 1940 z obw. wołyńskiego do obw. archangielskiego, rej. lenski, os. Nianda, zwolnienie 10-09-1941]

• Wierzbinskaja; 1926;  [być może IR: Wierzbińska Regina c. Józefa, 1928 lub Wierzbińska Maria c. Józefa, 1925; deportowane z obw. białostockiego do obw. archangielskiego os. Soluga, 1-09-1941 r. wyjazd pd Engels w ASRR Niemców Nadwołżańskich]

• Wira Bronisława; c. Wojciecha, 1927;  [IR: Wira Bronisława; 1930 [!], deportowana w roku 1940 z obw. wołyńskiego do obw. archangielskiego rej. solwyczegodski, os. Charitonowo]

• Zasławskij; 1927;

• Zgibniew; 1928;

• Zioła; 1927;  [być może – IR: Zioła Stefania c. Michała, 1925, deportowana w roku 1940 z obw. stanisławowskiego do Komi ASRR, rej. żeleznodorożnyj, os. Kyłtowo, zwolnienie 30-08-1941]

Dane pochodzą przygotowywanej publikacji „Śladami zesłańców w południowym Kazachstanie”

Janusz Kobryń

Budynek internatu dla uczniów FZO w Aczysaju

 Dzieci skierowane do FZO z okolicznych miejscowości były kwaterowane w barakach, na piętrze szkoły i w internacie położonym na skraju doliny potoku, w pobliżu mostu. Według relacji byłych uczniów na piętrze mieszkały dziewczęta, na parterze chłopcy. Budynek istnieje do dnia dzisiejszego, w jednej z części działa sklep spożywczo-przemysłowy. Zdjęcia z roku 2018.

Widok budynku od strony kopalni, po lewej stronie widoczny wjazd na most.

Widok od strony wąwozu, którego dnem biegła linia kolei wąskotorowej.

Fragment przygotowywanej publikacji „Śladami zesłańców w południowym Kazachstanie”

Janusz Kobryń

Budynek szkoły FZO w Aczysaju

 

Budynek, w którym mieściła się szkoła FZO w latach 40. XX wieku nie zachował się do dnia dzisiejszego. Latem 2017 roku, wspólnie z Rasyłbiekiem Utkielbajewem i Sałtanat Dujsienową, próbowaliśmy odszukać jego lokalizację. Opisy i odręczny szkic wykonany przez Stanisława Stykowskiego kazał szukać nam dość okazałego piętrowego budynku, z balkonem okalającym piętro i z dużym oknem stołówki na parterze. To na tle tego okna wykonano zdjęcia uczniów pokazane w poprzednich postach. Na miejscu sprawa okazała się zupełnie zagmatwana: według opisu w latach 40 budynek stał w bezpośrednim sąsiedztwie stoku, przy drodze w górnej części miejscowości, jednak współcześnie droga ma inny przebieg. Co gorsze – w okresie powojennym FZO przeniesiono w inne miejsce w dolnej części Aczysaju (najprawdopodobniej do budynków związanych z obozem jenieckim) i to właśnie tę lokalizację szkoły wskazują mieszkańcy. W roku 2017 z budynków tych pozostały tylko fundamenty. W miejscu wskazanym na planie miejscowości znajdują się pozostałości zabudowy, być może budynku szkoły FZO (na zdjęciu poniżej).

O skali „mobilizacji siły roboczej” i liczbie osób, które tu przygotowywano do pracy w kombinacie, może świadczyć niniejsza statystyka: VII nabór (jesienią 1943 roku) obejmuje 519 nazwisk. Uciekło 17 uczniów (3,28%), „samowolnie odeszło” 193 (37,19%), wykreślono z listy z powodu choroby 8 (1,54%), usunięto ze szkoły 5 (0,96%), powołano do wojska 2 (0,39%). Przy wielu nazwiskach rubryki dotyczące daty ukończenia/wykreślenia z listy uczniów i wyniku egzaminu są niewypełnione, co nie pozwala na określenie losu uczniów. 

Fragment przygotowywanej publikacji „Śladami zesłańców w południowym Kazachstanie”.

Prawdopodobnie pozostałości po budynku szkoły FZO. 

Ruiny zabudowań obozu jenieckiego. 

Janusz Kobryń

Uczniowie szkoły FZO w Aczysaju. Zdjęcie IV

 

FZO №2 w Aczysaju, grupa ślusarzy. Rok 1933. Ze zbiorów Muzeum Górnictwa w Kentau.

Szkoła przysposobienia zawodowego przy kombinacie Aczpolimietałł (w dokumentach spotyka się też lokalizację Akżar) zajmuje ważne miejsce w sybirackich wspomnieniach. Dla przybywających tu wynędzniałych z głodu dzieci (przyjmowano te, które miały ukończone 14 lat) przykopalniana szkoła dająca wyżywienie, odzież (choćby i roboczą) i zakwaterowanie w internacie to „nasza nadzieja na chleb, jak nadzieją J. Londona było złoto w Klondike” (W. Stępień). W rodzinnych archiwach Józefy Dzyry, Edmunda Frydryka i Witolda Stępnia zachowały się trzy zdjęcia wykonane z okazji ukończenia kursu. Co ciekawe – zarówno u dzisiejszych mieszkańców Aczysaju, jak i w Muzeum Miejskim w Kentau nie znaleźliśmy więcej fotografii z FZO z lat 40. czy 50 XX wieku, a przecież klas było dużo i prawdopodobnie każdej z nich wykonywano na pamiątkę zbiorowe zdjęcie. Wyjątkiem jest jedyna fotografia FZO zachowana w kentauskim muzeum, przedstawia ona grupę ślusarzy, a (według opisu na odwrocie) wykonano ją w roku 1933. Brak większej ilości zdjęć można tłumaczyć pożarem w budynku miejscowego klubu, w którym mieściło się archiwum kombinatu, o którym nam opowiadano. Być może część dokumentów i szkolna kronika (o ile istniała) uległy wtedy zniszczeniu. Po zamknięciu kombinatu duża część mieszkańców, zwłaszcza innych narodowości niż kazachska, wyjechała do różnych miejscowości na terenie dawnego ZSRR, być może zabierając pamiątkowe zdjęcia ze sobą.

Zachowany budynek w pobliżu mostu, gdzie według jednej z relacji mieścił się zakład fotograficzny. Aczysaj, lipiec 2017 roku.

Więcej o systemie dziecięcej pracy niewolniczej można znaleźć w publikacji „Śladami zesłańców w południowym Kazachstanie”. E-book do nabycia na platformie naffy.

Janusz Kobryń

Zesłańcy - uczniowie szkoły FZO w Aczysaju. Zdjecie III

 

„Zdjęcie czwartej grupy Flotatorów FZO, ósmy nabór, rok 1945. Na kilka dni nim powołano Pańczenkę do wojska i na kilka tygodni przed śmiercią Szury Gorbaczowej ze Stawropola. Do zdjęcia stanęły tylko te osoby, które nie były w pracy, czyli na tak zwanej praktyce. Bo w rzeczywistości pracowałyśmy normalnie – z tą różnicą, że bez wynagrodzenia.

Siedzą od lewej:

1. Marusia? Z VIII grupy elektrowszczyków.

2.  Nina Kuzina VIII grupy elektrowszczyków, koleżanka Szury Gorbaczowej. Na jej kolanach siedzi córka zastępcy dyrektora FZO Ałła.

3.  Siergiej Żygulin – „Wojennrukw” w FZO. Na Niandzie w 1940/41 komendant. Przybył do Aczi-Saju z frontu, bez lewej ręki.

4.  Niusia Krasikowa-Dulepowa. Majster, kierownik IV grupy flotatorek, jej mąż Kola Dulepow był majstrem na flotacji. W styczniu 1945 powołany do armii.

5.  Konstantin Michajłowicz Nadieżdin – dyrektor naczelny FZO.

6. Wanda Głuchowska (pomkom zwoda). Wstąpiła do konsomołu. Jej mama Helena zmarła w więzieniu w Karagandzie (nie przyjęła obywatelstwa), siostra Genia powróciła, ojciec zmarł w Czułakurganie 22 II 1944.

7. Blumetal (?) Księgowy FZO, Żyd wrócił do Polski.

8. Marusia Czornaja z Leningradu. Jej rodzice zaginęli na wojnie, ewakuowana wraz z sierocińcem, była w szkole baletowej. Na jej kolanach córka dyrektora Swietłana Nadieżdina.

9. Bluma Tabakman, krewna księgowego, Żydówka. Za nimi stoją od lewej (rzędami):

10. Dziecko któregoś z pracowników FZO.

11. Nina Sierotina, jej ojciec był intendentem w szpitalu w Semipałatyńsku. Żona pielęgniarka zginęła na początku wojny.

12. Zina Kuzina – siostra Niny Kuziny (2). VIII grupa elektrowszczyków.

13. Janina Helena Stykowska, w FZO jako Helena Podhorodecka. Zmiana danych umożliwiła jej mamie pobieranie podwójnej porcji chleba.

14. Zofia Maciejczak, obecnie Kulik. Zamieszkała obecnie Stary Gierałtów

15. Emilia Menich, córka policjanta z Wilna, zamordowanego w Katyniu. Po ukończeniu FZO wyjechała. 1

16. Dora Fill, Żydówka. Mieszkałyśmy razem w jednym pokoju Po ukończeniu FZO wyjechała.

17. Nina Czadajewa – Rosjanka z IV grupy flotatorów.

18. Nina (?), Rosjanka. Przyszła do FZO późno w zimie zwolniona z więzienia, była w mojej grupie, wrogo nastawiona do Polaków.

19. Nina Truchwatulina (Tatarka) z IV grupy flotatorów. Zmarła w 1946.

20. Maria Menich, siostra Emilki, uczennica FZO, flotator, wyjechała z Aczi-Saju.

21. Szandla Holand (Żydówka). Po ukończeniu FZO wyjechała, w sierocińcu w Turkiestanie miała małą siostrę Agnieszkę i krewnych Żydów. W drugim rzędzie stoją:

22. Niusia Żygulina, żona Siergieja Wojenruka.

23. Józefa Stykowska. 24.

24. Lidia Głuszakowa (Białorusinka) z IV grupy flotatorów. Nie cierpiała Polaków, nie mogła przeboleć, że ja – Stykowska zostałam wybrana na kontrolera, a ona – komsomołka nie.

25. Rachela Werszowicz (Żydówka) z IV grupy flotatorów. Wiele jej zawdzięczam, sympatyczna i bardzo uczynna. Powróciła do Polski w tym czasie co ja.

26. Julia Szkotak – to ją moja mama przywiozła do kraju.

27. Szura Toporyszczewa (Rosjanka). Do FZO trafiła po wyjściu z więzienia, straciła męża i pięcioro dzieci. To spowodowało, że była niezbyt normalna. Po ukończeniu FZO wyjechała z Aczi-Saju.

28. Chana Werszowicz – siostra Racheli. Razem byłyśmy w sierocińcu w Czułakurganie. Ich rodzice pomarli wiosną 1943, miały jeszcze siostrę Zosię. Powróciły do Polski w maju 1946, ponoć wyjechały do Ameryki.

29. Nina Mietłowa (Rosjanka) z VIII grupy elektrowszczyków. Pochodziła z tej samej miejscowości ze Stawropola, co Szura Gorbaczewa i ponoć z nią spokrewniona. W ostatnim rzędzie stoją:

30. Zofia Gorodok (Polka), IV grupa flotatorów. Powróciła z młodszym bratem. Jej mama zmarła w Czułakurganie. 

31. Tauba Tabakman (Żydówka), wnuczka księgowego FZO, była ze mną razem w pokoju.

32. Helena Dominiak (Polka). Jej mama Anastazja była felczerem, uczestniczyła w wojnie 1939. Powróciły do Bystrzycy Kłodzkiej. Tu zmarła Helenka po operacji.

33. Władysława Maciszewska (Polka) IV grupa flotatorów. Jej brat był w II grupie ślusarzy, młodszy był w sierocińcu. Mama po powrocie z więzienia pracowała w Aczi-Saju w piekarni aż do wyjazdu.

34. Wanda Woźniak, obecnie Przybyszewska, Pomkomzwod, II grupa ślusarzy, lecz uczennica IV grupy flotatorów.

35. Stefania Sykuła (Polka) IV grupa flotatorów. Jej siostra Katarzyna i brat Ireneusz? Co z rodzicami nie wiem. Powrócili we troje.

36. Aniela Szymańska (Polka) IV grupa flotatorów. Jej brat, Stach, służył w armii kościuszkowskiej.

37. Pańczenko (intendent). To on porwał mi różaniec. I właśnie po zrobieniu tego zdjęcia został powołany do wojska, chociaż całą wojnę nie był w wojsku. Wkrótce zginął, ponoć trafił na miny. O jego śmierci dowiedziałam się już po ukończeniu szkoły od żony dyrektora Nadieżdina. Matka Nadieżdina była Polką, która wyszła za Mordwina. Do Kazachstanu trafiła na początku lat trzydziestych, gdy masowo kolektywizowano, czyli w czasie wielkiego głodu.”

Zdjęcie i lista osób ze zbiorów Józefy Dzyry (Stykowskiej), na podstawie książki „Wspomnienia Sybiraków. Zbiór tekstów źródłowych”. Bystrzyca Kł, 2008.

W księdze uczniów FZO z roku 1944/1945 znajdują się nazwiska 27 uczniów klasy flotatorów. Podane są nazwiska (tu zapisane tak jak w oryginale), rok urodzenia, data przyjęcia do szkoły oraz miejscowość skąd uczeń przybył. W nawiasach kwadratowych umieściłem informacje znajdujące się w Indeksie Represjonowanych.

1. Szkotak Julia Wawrzywowna; 1928; 21-09-1944; rej. suzacki, Czułak-Kurgan;
2. Stykowska Józefa Iwanowna; 1928; 21-09-1944; rej. suzacki, Czułak-Kurgan; [IR: Stykowska Józefa c. Jana, 1929, deportowana w roku 1940 z obw. wołyńskiego do obw. archangielskiego, rej. lenski, os. Nianda, zwolnienie 10-09-1941]
3. Podhorodeckaja Helena Iwanowna; 1928; 21-09-1944; rej. suzacki, Czułak-Kurgan;
4. Głuchowska Wanda Iwanowna; 1928; 21-09-1944; rej. suzacki, Czułak-Kurgan; [IR: Głuchowska Wanda c. Jana, deportowana w roku 1940 z obw. wołyńskiego do obw. archangielskiego, rej. solwyczegodski os. Kopytowo, zwolnienie 7-09-1941]
5. Mienich Emilia Bolesławowna; 1928; 21-09-1944; rej. suzacki, Czułak-Kurgan; [IR: Menich/Mienich Emilia c. Bolesława, 1928, deportowana w roku 1941 z obw. wilejskiego do Ałtajskiego Kraju]
6. Darszowicz Rachela Szajewna; 1928; 21-09-1944; Turkiestan, dom dziecka;
7. Darszowicz Anna Szajewna; 1929; 21-09-1944; Turkiestan, dom dziecka;
8. Domeniak Galina; 1927; 21-09-1944; rej. suzacki, Czułak-Kurgan; [IR: Dominiak Helena c. Walentego, 1927, deportowna w roku 1940 z obw. Wołyńskiego do obw. Wołogodzkiego rej. Charowski, os. Kastromskij, zwolnienie 31-08-1941]
9. Matiszewskaja Władisława Chand.; 1928; 21-09-1944; rej. suzacki, Czułak-Kurgan; [być może - IR: Matiaszewska Władysława c. Henryka, 1928, deportowana w roku 1940 z obw. stanisławowskiego pow. Tłumacz do Komi ASRR, rej. żeleznodorożnyj, os. Kyłtowo]
10. Imbert Tołba Lejbowna; 1928; 21-09-1944; rej. suzacki, Czułak-Kurgan; [IR: być może Imber Tauba c. Lejby, 1927, deportowana w roku 1940 z obw. Białostockiego do os. Pojamnginskij, 5-09-1941 wyjazd do Kazachskiej SRR]
11. Szymanskaja Aniela Wacłowna; 1929; 21-09-1944; Turkiestan, dom dziecka; [IR: Szymańska Aniela c. Wacława; 1926; deportowana w roku 1940 z obw. lwowskiego do obw. archangielskiego,rej. konoski os. Siencybino, wyjazd 30-09-1941]
12. Głuszakowa Lidia Jefriemowna; 1926; 21-09-19447; rej. tiulkubasski, wieś Ilinka;
13. Łomowcziewa Walentyna Michajłowna; 1928; 21-09-19447; rej. tiulkubasski, wieś Wannowka;
14. Tuchwartirlina Dina Iwanowna; 1929; 21-09-1944; kopalnia Aczysaj,
15. Toporiszcziewa Aleksandra Gawriłowna; 1925; 21-09-19447; rej. tiulkubasski, wieś Wannowka; flotator;
16. Matejczak Zoja Daniłowna; 1929; 21-09-1944; rej. suzacki, Czułak-Kurgan;
17. Sykuła Stefa Iwanowna; 1928; 21-09-1944; rej. suzacki, Czułak-Kurgan;
18. Iwanowa Nina Iwanowna; 1928; 21-09-19447; rej. tiulkubasski, wieś Wannowka;
19. Karaulnych Wiktoria Aleksandrowna; 1929; 24-09-19447; rej. tiulkubasski, wieś Wysokoje;
20. Cziornaja /Cziernaja Maria Lieontiewna; 1928; 24-09-1944; Ałma-Ata, z pociągu;
21. Sirotina Nina Konstantinowna; 1930; 24-09-1944; kopalnia Aczysaj;
22. Malinowskaja Jewgienia Wasiliewna; 1927; 24-09-1944; Turkiestan d.№36;
23. Mietłowa Polina Timofiejewna; 1929; 4-09-19447; rej. tiulkubasski, wieś Wannowka;
24. Gorodok Zofia Wiktorowna; 1927; 24-09-1944; rej. suzacki, Czułak-Kurgan;
25. Galiant Szandlia Ickowna; 1928; 24-09-1944; Turkiestan, dom dziecka; [być może IR: Holand Szajndla c. Icka, 1926; deportowana w roku 1940 z obw. białostockiego do obw. archangielskiego, rej kargopolski, 07-09-1941 wyjechała do Turkiestanu]
26. Fil Dora Dawydowna; 1928; 24-09-1944; Turkiestan, dom dziecka;
27. Czadajewa Nina Prochorowna; 1928; 24-09-1944; Turkiestan, dom dziecka;

Wymienione na początku dziewczęta z grupy „elektrowszczyków” to najprawdopodobniej Kuzina Nina Nikołajewna, 1927, Kuzina Mania Nikołajewna, 1929, oraz Łapina Maria, 1926, które przybyłу do FZO z rejonu tiulkubasskiego os. Bałykczy do klasy maszynistek elektrowozów.

Więcej o systemie dziecięcej pracy niewolniczej można znaleźć w publikacji „Śladami zesłańców w południowym Kazachstanie”. E-book do nabycia na platformie naffy.

Janusz Kobryń

Zesłańcy - uczniowie szkoły FZO. Zdjęcie II

 

FZO w Aczysaju, grupa ślusarzy, rok 1945.
Edmund Frydryk: „W mojej grupie oprócz Polaków byli Rosjanie, Ukraińcy, Uzbecy, Tatarzy. Z Polaków pamiętam: Pawlika Tadeusza, Pawlika Czesława, Maciejczaka Antoniego, Jaworskiego Józefa, Brzezickiego Kazimierza, Kramika Tadeusza, Majsnera, Ramsa, Banacha, Kulika, Lutego. Wymienieni są na załączonym zdjęciu. Antoni Maciejczak mieszka we Wrocławiu, Stanisław Gałka w Międzylesiu, Pawlik Czesław i Tadeusz w Nowej Hucie. Spotykam się czasem z Gałką i Maciejczakiem. Załączone zdjęcie było wykonane w Aczysaju po ukończeniu szkoły w 1945. W pierwszym rzędzie, w środku, w mundurze wojskowym bez czapki, siedzi dyrektor Konstantin Nadzieżdzin, po jego prawej stronie starszy lejtenant, pierwszy z prawej, w okularach, księgowy Ostrowski i majster Masłow.”

W księdze uczniów FZO z roku 1944/1945 znajdują się nazwiska 42 uczniów klasy ślusarzy. Poniżej  podane są nazwiska (tu zapisane tak jak w oryginale), rok urodzenia, data przyjęcia do szkoły oraz miejscowość skąd uczeń przybył. W nawiasach kwadratowych umieściłem informacje znajdujące się w Indeksie Represjonowanych.

Zdjęcie ze zbiorów Edmunda Frydryka.

1. Lutyj Jan Michajłowicz; 1928; 03-08-1944; Turkiestan, Polski Internat [IR: Luty Jan s. Michała, 1928, deportowany w roku 1940 z obw stanisławowskiego, pow. Tłumacz do Komi ASRR, rej. żeleznodorożnyj, os. Kyłtowo, zwolnienie 24-08-1941]

2. Woźniak Zigmund Iwanowicz; 1929; 03-08-1944; Turkiestan, Polski Internat

3. Jakołciewicz Wacław Stanisławowicz; 1928; 03-08-1944; Turkiestan, Polski Internat [IR: Jakołcewicz Wacław s. Stanisława; 1929; deportowany w roku 1940 z obw. białostockiego, rej. wołkowyski do obw. swierdłowskiego]

4. Maciejczak Antoni Daniłowicz; 1930; 03-08-1944; Czułak-Kurgan Dom Dziecka №17;

5. Pawlik Czesław Pawłowicz; 1928; 03-08-1944; kołchoz Czułak-Kurgan[IR: Pawlik Czesław s. Pawła, 1927, deportowany w roku 1940 z obw. wołyńskiego do obw. archangielskiego, rej. solwyczegodski os. Tiesowaja, zwolnienie 09-09-1941]

6. Pawlik Tadeusz Pawłowicz; 1929; 03-08-1944; kołchoz Czułak-Kurgan [IR: Pawlik Tadeusz s. Pawła, 1928, deportowany w roku 1940 z obw. wołyńskiego do obw. archangielskiego, rej. solwyczegodski os. Tiesowaja, zwolnienie 09-09-1941]

7. Gałka Gienierich Iwanowicz; 1928; 03-08-1944; kołchoz Czułak-Kurgan [IR: Gałka Henryk s. Jana; 1929; deportowany w roku 1940 z obw. wołyńskiego do obw. archangielskiego, rej. solwyczegodski os. Kopytowo, zwolnienie 12-09-1941]

8. Skiba Eduard Antonowicz; 1929; 03-08-1944; kołchoz Czułak-Kurgan [IR: Skiba Edward s. Antoniego, 1929, deportowany z obw. wołyńskiego do obw. archangielskiego rej. lenski os. Nianda, zwolnienie 10-09-1941]

9. Skoniecznyj Gienrich Władisławowicz; 1929; 03-08-1944; kopalnia Aczysaj dom №36 [IR: Skonieczny Henryk s. Władysława, 1929, deportowany z obw. równieńskiego do obw. wołogodzkiego rej. charowski os. Katromskij, zwolnienie 31-08-1941]

10. Rams Stanisław Iwanowicz; 1929; 03-08-1944; kołchoz Czułak-Kurgan

11. Banach Tadeusz Stanisławowicz; 1929; Czułak-Kurgan dom dziecka

12. Kulik Tadeusz Pietrowicz; 1929; 03-08-1944; Czułak-Kurgan dom dziecka [IR; Kulik Tadeusz s. Piotra, 1930, deportowany w lutym 1940 r. z obw. wołyńskiego do obw. archangielskiego, rej. lenski, Nianda. Zwolnienie 10-09-1941, wyjazd do obw. czkałowskieko, Aleksandrowka]

13. Galiant Marian Kazimirowicz; 1929; 03-08-1944; Czułak-Kurgan dom dziecka [IR: Galant Marian s. Kazimierza, deportowany z obw. lwowskiego od obw. irkuckiego rej. niżnieudyński, od roku 1941 w obw. jużnokazachstańskim]

14. Czech Kazimierz Martynowicz; 1928; 03-08-1944; Czułak-Kurgan dom dziecka

15. Czech Stanisław Martynowicz; 1929; 03-08-1944; Czułak-Kurgan dom dziecka [IR: Czech Stanisław s. Marcina, 1928, deportowany w roku 1940 z obw. lwowskiego do obw. irkuckiego, od roku 1942 w obw. jużnokazachstańskim]

16. Krauzowicz Tadeusz Walentynowicz; 1929; 03-08-1944; Czułak-Kurgan dom dziecka;

17. Biezwierchij Jewgienij Stiepanowicz; 1931; 04-08-1944; rej. tiulkubasski kołchoz Krasnyj Pachar`

18. Biezwierchij Fiodor Stiepanowicz; 1929; 04-08-1944; rej. tiulkubasski kołchoz Krasnyj Pachar`

19. Tużylin Aleksandr Iwanowicz; 1929; 04-08-1944; kopalnia Aczysaj dom №11;

20. Siwacziewskij Władymir Antonowicz; 1929; 04-08-1944; kopalnia Aczysaj dom №11

21. Mielnikow Iosif Nikiforowicz; 1929; 08-08-1944; rej. tiulkubasski, kołchoz Naczało

22. Koszczygułow Jergoza Koszegułow; 1929; 08-08-1945; kopalnia Aczysaj dom №8

23. Sztachelskij Kazimir Adamowicz; 1929; 08-08-1944, Turkiestan [Sztachelski Kazimierz]

24. Bieczicz Władymir Grigoriewicz; 1929; 09-08-1944; rej. tiulkubasski, [kołchoz?] Pobieda;

25. Ispanow Żumabiek; 1929; 09-08-1944; Turkiestan; 14-04-1945;

26. Isakiew Sagit Ismajłow; 1929; 09-08-1944

27. Gałub` Michaił Aleksandrowicz; 1928; 10-08-1944; rej. czajanowski, kołchoz Krasnaja Niwa

28. Jaworskij Iosif Iosifowicz; 1928; 13-08-1944; Turkiestan [kołchoz?] Internacjonał [Jaworski Józef]

29. Ambrosow Grigorij Ickowicz; 1928; Turkiestan, internat

30. Kramnik Stanisław Af.; 1929; 15-08-1944; kołchoz Czułak-Kurgan, Dom Dziecka №17

31. Frydrich Edmund Władymirowicz; 1929; 22-08-1944; kołchoz Czułak-Kurgan, Dom Dziecka №17 [Frydryk Edmund, IR: Frydrych Edmund s. Władysława, 1929, deportowany w roku 1940 z obw. stanisławowskiego pow. Tłumacz do Komi ASRR, rej. żeleznodorożnyj, os. Kyłtowo, zwolnienie 26-08-1941]

32. Iskakow Szagdar Iskander.; 1930; 22-08-1944

33. Brant Jakow Iosifowicz; 1929; 22-08-1944; rej turkiestański, sowchoz Burima (Burgiem?)

34. Boriskow Jurij Wasiliewicz; 1929; 22-08-1944; kopalnia Aczysaj dom №38

35. Majznier Rimiet Fiodorowicz; 1929; 28-08-1944; Czułak-Kurgan Dom Dziecka №17

36. Lew Wiaczesław Adamowicz; 1928; 28-08-1944; Czułak-Kurgan Dom Dziecka №17

37. Kandabarow Nikołaj Iosifowicz; 1930; 28-08-1944;kopalnia Aczysaj

38. Łogunow Arkadij Wasiliewicz; 1928; 28-08-1944; Czułak-Kurgan Dom Dziecka №17

39. Boriskow Arkadij Wasiliewicz; 1928; 28-08-1944; Czułak-Kurgan dom dziecka №17

40. Kaziejkin Wasilij Jegorowicz; 1929; 29-08-1944; Czułak-Kurgan dom dziecka №17

41. Popow Leonid Prokom`iewicz; 1931; 04-09-1944; kopalnia Aczysaj

42. Płotnikow Nikołaj Aleksandrowicz; 1926; 04-09-1944; kopalnia Aczysaj

Fragment wspomnień pochodzi z książki „Wspomnienia Sybiraków. Zbiór tekstów źródłowych”. Bystrzyca Kł, 2008

Więcej o systemie dziecięcej pracy niewolniczej można znaleźć w publikacji „Śladami zesłańców w południowym Kazachstanie”. E-book do nabycia na platformie naffy.

Janusz Kobryń

Zesłańcy - uczniowie szkoły FZO

Zdjęcie 14-17 latków, których głód zmusił do podjęcia pracy w kopalni ołowiu w miejscowości Aczysaj w południowym Kazachstanie. Są tu chłopcy różnych narodowości. Warto spojrzeć na ich wynędzniałe twarze, wychudłe sylwetki…

Zdjęcie pochodzi ze zbiorów Witolda Stępnia, który opisał je na odwrocie: „Aczysaj 1 V 1944 roku. FZO №2 grupa 4. Od góry, od lewej: Porębski Józef, Seredyński Mirosław, Galand, Iszmuratow, Stępień, Galatow, Bergenow, Kamiński, Waniuszka, Bojkow, Hołdys, Nadieżdin, Slesarenko, Matwiejczuk, Stiopka, Buwin, Gajdarow, Seredyński Zdzisław, Banach, Zgieb i Kudajbergen Apsalem. [podpis] W. Stępień, Wrocław 28 VIII – 48 r. pracownicy kopalni.”

Dzięki kwerendzie w archiwach udało mi się znaleźć nieco informacji o osobach znajdujących się na tym zdjęciu. W księgach uczniów przyzakładowej szkoły FZO znajdują się wpisy o uczniach (nazwisko, imię, rok urodzenia, data przyjęcia do FZO, poprzednie miejsce zamieszkania),  z kolei w Indeksie Represjonowanych (IR) zawarte są informacje o niektórych osobach będących obywatelami polskimi. Skróty użyte w tekście oznaczają: r.w. - rada wiejska, k/z - kołchoz.

• Porębski - Poriembskij Ju.; 1927; 25-11-1943; rej. suzacki, [r.w.] Oktiabr, k/z Oktiabr; dom dziecka [IR: Porębski Józef s. Adama, 1927; deportowany w roku 1940 z obw. wołyńskiego do obw. archangielskiego rej. lenski, os. Lednia, zwolnienie 9-09-1941]

• Seredyński: Sieriadinskij Zdisław; 1927; 25-11-1943; rej. suzacki, [r.w.] Oktiabr, k/z Oktiabr; dom dziecka [IR: Seredyński Zdzisław s. Piotra, 1929, deportowany w roku 1940 z obw. równieńskiego do obw. wołogodzkiego rej. charowski, os. Kastromskij, zwolnienie 31-08-1941 r.]

• Galand - Goljant W.K ; 1927; 27-11-1943; obw. lwowski, wieś Szlinkowce; (rej. suzacki, [r.w.] Oktiabr, k/z Oktiabr; dom dziecka) [IR: Galant Władysław s. Kazimierza, 1931, deportowany w roku 1940 z obw. lwowskiego do obw. irkuckiego, rej. niżnieudyński, w latach 1941-1943 w domu dziecka w obw. Jużnkazachstańskim]

• Iszmuratow, 1928; 15-03-1944, Aryś

• Stępień - Stiempiel Witold; 1927; 25-11-1943; rej. suzacki, [r.w.] Oktiabr, k/z Oktiabr; dom dziecka [IR: Stępień Witold s. Marcina, 1928, deportowany w roku 1940 z obw. równieńskiego do obw. archangielskiego rej. kotłaski os. Niżnaja Struga, zwolnienie 8-10-1941]

• Galatow: Goliato Leonid Alieksiejewicz; 1927; 24-10-1943; rej. pacht-aralski, r.w. 1 Maj, k/z 1 Maj

• Bergenow

• Kamiński: Kaminskaja (?); 1928; 15-03-1944, Aryś

• Waniuszka: Iwaszow (?); 1928 lub 1927; 15-03-1944, Aryś

• Bojkow - Bojko Anatolij Iwanowicz, 1927, Turkiestan, cieśla, 23-09-1943, ukończył, skierowany do kombinatu Aczpolimietałł, kopalnia Aczysaj

• Hołdys Gołdis Czesław Iwanowicz; 1928; 21-10-1943; Turkiestan [IR: Hołdys Czesław s. Jana, 1927, deportowany w roku 1940 z obw. równieńskiego do obw. archangielskiego, rej. lenski, Nianda, zwolnienie 13-09-1941]

• Nadieżdin: Konstantin Nadieżdin, dyrektor szkoły

• Slesarenko

• Matwiejczuk

• Stiopka: Dżolin Stiepan Dmitrijewicz; 1928; 24-10-1943; rej. pacht-aralski, r.w. k/z 1 Maj, 29 piatił?; 16-02-1944; samowolnie odszedł

• Buwin

• Gajdarow

• Seredyński: Sieriedinskij Mierosław; 1926; 25-11-1943; rej. suzacki, [r.w.] Oktiabr, k/z Oktiabr; dom dziecka [IR: Seredyński Mirosław s. Piotra, 1927, deportowany w roku 1940 z obw. równieńskiego do obw. wołogodzkiego rej. charowski, os. Kastromskij, zwolnienie 31-08-1941 r.]

• Banach: Bannach Czesław; 1927; 25-11-1943; rej. suzacki, [r.w.] Oktiabr, k/z Oktiabr; dom dziecka

• Zgieb, 1927; 22-02-1944; rej. suzacki

• Kudajbergen: Kudajbiergienow; 1927; 25-11-1943; rej. suzacki, r.w. Mołotow, k/z Stalina lub Kudajbiergienow Sadyk; 1927; 06-10-1943; Turkiestan, r.w. Kyzył-Uryk, k/z Tiega

• Absalimow Dżafar; 1928; 08-10-1943, Aryś; 20-10-1943; samowolnie odszedł.

Uwagę zwracają dwie grupy – sześciu chłopców z domu dziecka w Czułakkurganie oraz czterech przybyłych z miejscowości Aryś. W księgach uczniów, a także wychowanków domów dziecka, przy niektórych nazwiskach pojawia się adnotacja „przybył z Izby Dziecka NKWD na stacji Aryś”, co sugeruje, że były to dzieci (uciekinierzy, włóczędzy), zatrzymywane przez milicję, a następnie grupowo odsyłane np. do FZO. Podobnie grupowo wysyłano dzieci z kołchozów w ramach tak zwanej „mobilizacji siły roboczej”. Trzeba pamiętać, że wpisy archiwalne często bywają fragmentaryczne, a nawet sprzeczne (podana jest data ucieczki ucznia i jego wykreślenia, a następnie późniejsza data ukończenia szkoły, żeńska forma nazwiska połączona z wpisem „płeć męska”, błędny rok urodzenia itp.).
Więcej o systemie dziecięcej pracy niewolniczej można znaleźć w publikacji „Śladami zesłańców w południowym Kazachstanie”. E-book do nabycia na platformie naffy.
Janusz Kobryń