Tasaryk

Tasaryk - nieistniejąca obecnie wieś w rejonie suzackim, obwód turkiestański (dawniej południowo-kazachstański). W latach 30. XX wieku utworzono tu niewielki kołchoz, do którego jesienią 1941 roku trafili deportowani obywatele polscy. 

Tasaryk - na pierwszym planie widoczne pozostałości domów z niepalonej cegły. Lipiec 2026 roku.

 „Nas polskich rodzin było… my, jako Maciejczaki, Senkowscy, Grochowiaki, i Banachy Kramnik? nie Kramniki to byli w innej miejscowości. I w sąsiednim kołchozie, w Kumkiencie, rodzina Lepów, Lepa, tam był czworo dzieci i rodzice. Ojciec poszedł do wojska, tak jak mój tato, dwie dziewczyny, już dorosłe, i dwóch chłopców. Jeden z nich, Zdzisław, był w moim wieku, razem do szkoły w Żernej chodziliśmy. I drugi był młodszy Alfred, to on wrócił do Polski z siostrą… Bo pani Lepa i jedna córka i syn, Zdzisław – to zmarli z głodu w Kumkiencie. Grochowiaki też. […] A Zosia, Heniek i pani Grochowiakowa zostali w Tasaryku i zostali na zawsze – oni zmarli z głodu […] 

Umierali długo, długo szli… głodowa śmierć to jest najcięższa. To się umiera wiele, wiele miesięcy umiera się. Nogi puchną, zaczynają nogi puchnąć z głodu, no i opuchlizna się posuwa do góry i… się kończy… I cała trójka została w Tasaryku. A moja mama im groby kopała i pochowała ich.

 Tam jak myśmy byli – to tam nic nie było. Nawet żadnego krzaka nie było, żeby coś urosło. Nic absolutnie. W kołchozie tylko było, ileś tam, trochę pszenicy i bawełny. I to wszystko było dwa razy do roku nawadniane. Bo jak myśmy byli cztery lata w Kazachstanie, to ani razu deszczu nie było. Tam nie było deszczu i nie było zimy. [1]

Tasaryk - kilka zachowanych mogił na niewielkim cmentarzu wiejskim. Lipiec 2026 roku.

W spisie rodzin ewakuowanych z ZSRR znajdują się następujące nazwiska osób zamieszkałych w tej miejscowości [2]:

1. Jezienicka Rozalia z d. Kinach (l. 60), dzieci: Władysław (ur. 1921), Filomena (ur. 1924), Jan (ur. 1904); synowa Rozalia z d. Kryspin (l. 32); wnuki: Teresa (ur. 1929), Bronisława (ur. 1932), Zofia (ur. 1938); syn Józef – Anglia

2. Lenkowska Bronisława c. Józefa (l. 40), synowie: Edward (l. 16), Jan (l. 13), Edward (l. 10), Józef – armia

3. Maciejak Józefa, mąż – armia [w dok. Sas-Arik]

4. Serkowska / Seńkowska Bronisława, dzieci: Edward, Jan, Edmund, syn Józef st. strzel.

5. Skoneczny Władysław s. Onufrego (l. 54), żona Władysława (l. 45), dzieci: Henryk (l. 15), Leszek (l. 10), Maria (l. 1), syn Zdzisław strzel. [IR: Skonieczny Władysław s. Onufrego, 1888, deportowany w roku 1940 z obw. rówieńskiego do obw. wołogodzkiego, rej. charowski, os. Kastromskij, zwolnienie 31-08-1941] 

[1] Fragment wywiadu z Zofią Kulik przeprowadzony przez autora 15 IX 2025 roku.

[2]  - Polish Institute and Sikorski Museum, Spis Rodzin Wojskowych wywiezionych do ZSSR, Kol.138/283

Janusz Kobryń

Kyzyłkanat

Kyzyłkanat – nieistniejąca obecnie wieś w rejonie suzackim w obwodzie turkiestańskim (wcześniej południowo-kazachstańskim), w latach 40. XX wieku należała do kumkienckiej rady wiejskiej, funkcjonował tu kołchoz o tej samej nazwie.

Kyzyłkanat - widok na pozostałości domów z niepalonej cegły na tle bezkresnego, suchego stepu.  Lipiec 2026 roku.

Z informacji otrzymanych od naszych rozmówców w czasie pierwszej ekspedycji badawczej (w roku 2017)  wynikało, że  wieś jest obecnie niezamieszkała i została wykreślona z wykazu miejscowości w roku 2017 (decyzja akima rejonu suzackiego z dnia 24 marca 2017 r.), a według wyników spisu powszechnego z 2009 r. liczyła 538 mieszkańców. Nie mając żadnych informacji (zwłaszcza potencjalnych respondentów na miejscu) zrezygnowaliśmy wówczas z wyjazdu. Jednak, biorąc pod uwagę życzliwe zainteresowanie miejscowej ludności naszymi działaniami, mieliśmy nadzieję uzyskać w niedalekiej przyszłości więcej informacji. W roku 2026 podczas kolejnej ekspedycji badawczej udało się zlokalizować miejsce, w którym znajdowały się zabudowania kołchozu - lepianki, a także niewielki cmentarz z zachowanymi mogiłami.

Kyzyłkanat - zachowany cmentarz wiejski. Lipiec 2026 roku.

W kołchozie Kyzyłkanat w latach 1942-1944 pracowało 88 Polaków, były to rodziny: Sułkowski Jan (7 os.), Rudnicki (4), Bernatowicz (7), Bajor (4), Stykowski (6), Lech (10), Łaganow/Łaganowski (12), Gnitko (3), Papużyńska (6), Kwiatkowski (6), Zieliński (4), Grochala (7), Kozak (2), Grabowski. [1] Oczywiście są to dane niepełne. Według listy sporządzonej na podstawie wspomnień Sybiraków przez Stanisława Stykowskiego, a także relacji innych zesłańców, w Kyzyłkanacie zmarły następujące osoby: Lech (ojciec Czesława), Lech Zofia (trzyletnie dziecko, †1943), Bernatowicz Jan (1938–1942) i jego ojciec (Michał lub Antoni), Gnitko Paraska †1942, NN dziecko, Grochala Stanisław (1927–1942), Kozak (kobieta) †1943.

W spisie rodzin ewakuowanych z ZSRR znajdują się następujące nazwiska osób zamieszkałych w tej miejscowości:

1. Bojar Aniela c. Czesława (ur. 1878), syn Czesławem (ur. 1920) – armia 

2. Grocholowa Helena, mąż – AP

3. Papużyński Mieczysław (ur. 1895), Apolonia (ur. 1900), dzieci: Helena (ur. 1925), Łucja (ur. 1930), Władysław (ur. 1932), syn Wacław w APW [IR: Papużyński Mieczysław s. Tomasza, 1895, deportowany z obw. wołyńskiego do obw. archangielskiego, rej. lenski, os. Nianda, zwolnienie 10-09-1941]

4. Podhorodecka Ludwika c. Idziego (l. 36), dzieci: Józefa (l. 12), Janina (l. 9), Stanisław (l. 6), mąż Piotr kan. APW

5. Rogacz Maria (ur. 1914), mąż Piotr APW

6. Rudnicki Walery (ur. 1894), żona – Karolina (ur. 1893), siostra Władysława (ur. 1919), syn Józef wstąpił do armii Andersa [IR: Rudnicki Walery s. Marcina, 1892, deportowany w roku 1940 z obw. równieńskiego do obw. wołogodzkiego, rej. charowski, os.Kastromskij, zwolnienie 31-08-1941]

7. Stykowska Ludwika (ur. 1899), dzieci: Józefa (ur. 1920); Janina (ur. 1932), Stanisław (ur. 1935), mąż Jan – armia [IR: Stykowska Ludwika c. Idziego, 1894, deportowana w roku 1940 z obw. wołyńskiego do obw. archangielskiego, rej. lenski, os. Nianda, zwolnienie 10-09-1941]

8. Sułkowska Michalina (ur. 1899), dzieci: Michalina (ur. 1921), Józefa (ur. 1923), Kazimiera (ur. 1926), Maria (ur. 1928), Jan (ur. 1931), siostra Rybak Olga, mąż Jan – armia [IR: Sułkowska Michalina c. Jana, 1898, deportowana w roku 1940 z obw. wołyńskiego do obw. archangielskiego, rej. lenski, os. Nianda, zwolnienie 30-09-1941] [2]

[1] - Józefa Dzyra, [w:] Wspomnienia sybiraków. Zbiór tekstów źródłowych, pod. red. J. Kobrynia, Bystrzyca Kłodzka, 2008, s.127-155.

[2] - Polish Institute and Sikorski Museum, Spis Rodzin Wojskowych wywiezionych do ZSSR, Kol.138/283

Janusz Kobryń

Pismo z dn 29 III 1952 r. w sprawie zmarłych wychowanków domów dziecka

29 Ш 1952 r.

Do Naczelnika Wydziału Walki z Kradzieżami Mienia Społecznego i Spekulacją [OBChSS] Zarządu Milicji Ministerstwa Bezpieczeństwa Państwowego, st. lejtnanta milicji tow. Kusznarienki.

Na Wasz №15/12-1475 z dn. 28 I 82 roku Sektor Domów Dziecka Południowo-Kazachstańskiego Wydziału Oświaty Ludowej odpowiada:
w roku 1951 w domach dziecka były 4 przypadki śmierci.
1. 25 I 1951 roku w Szpitalu w Pierwomajsku zmarł wychowanek Szargazijew Turdubak ur. 1936, z powodu kombinowanej wady zastawkowej.
2. 8 IV 1950 roku zmarła wychowanka Domu Dziecka №8 w m. Aryś, Kniaszyna Lida, z powodu wady serca. Wychowanka długi czas przebywała w Szpitalu Miejskim w Czmkiencie. [Wpis wykreślony]
3. 16 IV 51 roku w II Szpitalu Dziecięcym w Czimkiencie zmarła wychowanka Domu Dziecka №14 w Sajramie, Biekietowa Raja, z powodu niedokrwistości aplastycznej.
4. W miesiącu sierpniu 1951 roku z powodu wylewu krwi do mózgu zmarł wychowanek Domu Dziecka №10 w rejonie sajramskim, Szlejbin Dawik. Sekcję zwłok przeprowadzono w szpitalu w Czimkiencie.
5. 19 XII 1951 roku w Szpitalu im. Abaja w rejonie pachta-aralskim zmarła wychowanka Domu Dziecka №9 Fazliachmiedowa Galia 1941 roku [urodzenia?] z powodu wysiękowego zapalenia opłucnej.

Kierownik Sektora Domów Dziecka Syrgabiekow


AOSz. F. 1245, op. 1ł, sw. 42, d. 3464, s.29
[Maszynopis w języku rosyjskim, tłumaczenie Janusz Kobryń]

Lista wychowanków domów dziecka skierowanych do pracy w roku 1951

Lista wychowanków domów dziecka skierowanych do pracy w roku 1951.

[Porządek danych: nazwisko; imię; rok urodzenia (w tłumaczeniu pominięto, na liście występują roczniki 1934-1937); narodowość; nazwa domu dziecka; nazwa i adres instytucji, do której skierowano wychowanka w dokumencie brak 1 strony: uczniowie o №28-72]

1. Saitow Chasan; - ; Czeczen, DD №1; Kuszy-Ata, rej. turkiestański; miasto Turkiestan, artel „Ałgabas”, wydział obuwniczy;
2. Patrachin Boris; - ; [nie wpisano]; DD №1; Kuszy-Ata, rej. turkiestański; miasto Turkiestan, Szkoła Mechanizacji, klasa kierowców;
3. Bondarienko Iwan; - , Rosjanin; DD №1 Kuszy-Ata, rej. turkiestański; Szkoła FZO №2 Kopalnia Aczysaj;
4. Aleksiejew Władik; - ; Rosjanin, Kuszy-Ata, rej. turkiestański; Szkoła FZO №2 Kopalnia Aczysaj;
5. Jurłowa Ałła; - ; Rosjanka; DD №4 w Turkiestanie; Szkoła Rolnicza №14 w Mankiencie;
6. Kienżetajewa Daricha; - ; Kazaszka; DD №4 w Turkiestanie; Szkoła Rolnicza №14 w Mankiencie;
7. Tatariencewa Zina; - ; Rosjanka; DD №4 w Turkiestanie; Szkoła Rolnicza №14 w Mankiencie;
8. Mariłowa Elja; - ; Tatarka; DD №4 w Turkiestanie; Szkoła Rolnicza №14 w Mankiencie;
9. Gieruzow Chadżimurat, - ; Bałkar; DD №4 w Turkiestanie; Szkoła Rolnicza №14 w Mankiencie;
10. Balijew Muchamied; - ; Bałkar; DD №4 w Turkiestanie; Szkoła FZO №2 Kopalnia Aczysaj;
11. Daniłow Walentyn; - ; Rosjanin; DD №4 w Turkiestanie; Szkoła FZO №2 Kopalnia Aczysaj;
12. Cimierman Silma; - ; Niemka; DD №9 st. Aryś; miasto Czimkient, Szkoła Pedagogiczna;
13. Płoticina Liuda, - ; Rosjanka; DD №9 st. Aryś; Szkoła Zawodowa [RU] №14 w Mankiencie;
14. Zarieckaja Galia; - ; Białorusinka; DD №9 st. Aryś; Szkoła Zawodowa [RU] №14 w Mankiencie;
15. Osipienko Walia; - ; Ukrainka; DD №9 st. Aryś; Szkoła Zawodowa [RU] №14 w Mankiencie;
16. Proskudina Jewgienia; - ; Rosjanka; DD №9 st. Aryś; Szkoła Zawodowa [RU] №14 w Mankiencie;
17. Striełkowa Anna; - ; Rosjanka; DD №9 st. Aryś; Szkoła Zawodowa [RU] №14 w Mankiencie;
18. Artomonowa Nina; - ; Rosjanka; DD №9 st. Aryś; Szkoła FZO №38 przy Zakładach Przeróbki Ołowiu w Czimkiencie;
19. Wieliczynskaja Stasia; - ; Polka; DD №9 st. Aryś; Szkoła FZO №38 przy Zakładach Przeróbki Ołowiu w Czimkiencie;
20. Drozdowa Natasza; - ; Rosjanka; DD №9 st. Aryś; Szkoła FZO №38 przy Zakładach Przeróbki Ołowiu w Czimkiencie;
21. Iwanowa Nina; - ; Rosjanka; DD №9 st. Aryś; Szkoła FZO №38 przy Zakładach Przeróbki Ołowiu w Czimkiencie;
22. Madienowa Kława; - ; Azerbejdżanka; DD №9 st. Aryś; Szkoła FZO №38 przy Zakładach Przeróbki Ołowiu w Czimkiencie;
23. Kisieliewa Szura; - ; Rosjanka; DD №9 st. Aryś; Szkoła FZO №38 przy Zakładach Przeróbki Ołowiu w Czimkiencie;
24. Kuprianowa Tonia; - ; Rosjanka; DD №9 st. Aryś; St. Aryś, wydział dróg, Stołówka №19;
25. Klec Elia; - ; Niemka; DD №9 st. Aryś; Wiejska Spółdzielnia Spożywców w m. Aryś;
26. Karablina Ania; - ; Rosjanka; DD №9 st. Aryś; Stołówka №17 w [nieczytelne];
27. Pietrowa Jewgienia, - ; DD №9 st. Aryś; Wiejska Spółdzielnia Spożywców w m. Aryś;

[brak stron w dokumencie]

72. Iwanow Piotr; - ; Rosjanin; - DD №13; Szkoła Zawodowa [RU] №5 Taszkent;
73. Czeriepanowa M.; - ; Rosjanka; DD №13; Szkoła Zawodowa [RU] №14 Mankient;
74. Jegorowa Anżeła; - ; Rosjanka; DD №13; Szkoła Zawodowa [RU] №14 Mankient;
75. Czernieckaja Swieta; - ; Rosjanka; DD №13; Szkoła Zawodowa [RU] №14 Mankient;
76. Czernowa Nina; - ; Rosjanka; DD №13; Szkoła Zawodowa [RU] №14 Mankient;
77. Moor Maria; - ; Niemka; DD №13; Technikum Zootechniczno-Weterynaryjne St. Kzył-Tu, rej. sary-agaczewski;
78. Mogilnikowa D.; - ; Rosjanka; DD №14; Szkoła Pedagogiczna w Czimkiencie;
79. Szpinak Galina; - ; Ukrainka; DD №14; Szkoła Pedagogiczna w Czimkiencie;
80. Kołbina Galia; - ; Rosjanka; DD №14; Szkoła Pedagogiczna w Czimkiencie;
81. Bogatyriewa Walia; - ; Rosjanka; DD №14; Szkoła Rolnicza №14 w Mankiencie;
82. Gołubko Walia; - ; Ukrainka; DD №14; Szkoła Rolnicza №14 w Mankiencie;
83. Griszakina Szura; - ; Rosjanka; DD №14; Szkoła Rolnicza №14 w Mankiencie;
84. Jekimienko Galia; - ; Ukrainka; DD №14; Szkoła Rolnicza №14 w Mankiencie;
85. Udawcowa Dasza; - ; Rosjanka; DD №14; Szkoła Rolnicza №14 w Mankiencie;
86. Gomeldinowa G.; - ; Tatarka; DD №14; Szkoła Rolnicza №14 w Mankiencie;
87. Isaczewa Olga; - ; Mordwinka; DD №14; Szkoła Rolnicza №14 w Mankiencie;
88. Jakunina Jekatierina; - ; Rosjanka; DD №14; Szkoła Rolnicza №14 w Mankiencie;
89. Szyrokowa Walia; - ; Rosjanka; DD №14; Szkoła Rolnicza №14 w Mankiencie;
90. Griebienszczkowa Walia; - ; Rosjanka; DD №14; Szkoła Rolnicza №14 w Mankiencie;
91. Wiszniakowa Anna; - ; Rosjanka; DD №14; Szkoła Rolnicza №14 w Mankiencie;
92. Chłopkowa Nina; - ; Rosjanka; DD №15 w Pierwomajewce; Technikum Przemysłowe w Czimkiencie;
93. Coj Michaił; - ; Koreańczyk; DD №15 w Pierwomajewce; Technikum Przemysłowe w Czimkiencie;
94. Lepinina Szura; - ; Rosjanka; DD №15 w Pierwomajewce; Szkoła Ogrodnicza w Sajramie;
95. Bretenbach Lida; - ; Niemka; DD №15 w Pierwomajewce; Szkoła Ogrodnicza w Sajramie;
96. Łunga Nadia; - ; Rosjanka; DD №17 w m. Wysokoje; Szkoła Rolnicza №14 w Mankiencie;
97. Nieczenkina N.; - ; Rosjanka; DD №17 w m. Wysokoje; Szkoła Rolnicza №14 w Mankiencie;
98. Łypienko Walia; - ; Rosjanka; DD №17 w m. Wysokoje; Szkoła Rolnicza №14 w Mankiencie;
99. Żydiliagina W.; - ; Rosjanka; DD №17 w m. Wysokoje; Szkoła Rolnicza №14 w Mankiencie;
100. Dżołdasowa W. ; - ; Kazaszka; DD №17 w m. Wysokoje; Szkoła Rolnicza №14 w Mankiencie;
101. Kałdyrbiekowa K.; - ; Kazaszka; DD №17 w m. Wysokoje; Internat Żeński w Czimkiencie;
101. [№101 w dokumencie występuje dwukrotnie] Dżołdasowa; - ; Kazaszka; DD №17 w m. Wysokoje; Internat Żeński w Czimkiencie;
102. Szaripowa Asia; - ; Tatarka; DD №17 w m. Wysokoje; Technikum Górniczo-Metalurgiczne;
103. Nosonowa Szura; - ; Rosjanka; DD №17 w m. Wysokoje; Technikum Rolnicze;
104. Władimirowa Nina; - ; Rosjanka; DD №17 w m. Wysokoje; Technikum Rolnicze;
105. Mariankina Dusia; - ; Rosjanka; DD №17 w m. Wysokoje; Technikum Rolnicze;
106. Ariukowa Rima; - ; Rosjanka; DD №19 w Aczysaju; Szkoła Zawodowa [RU] №14 Mankient;
107. Biełousowa Liuba; - ; Rosjanka; DD №19 w Aczysaju; Szkoła Zawodowa [RU] №14 Mankient;
108. Bardaszkowa M.; - ; Rosjanka; DD №19 w Aczysaju; Szkoła Zawodowa [RU] №14 Mankient;
109. Gielimbrandt Ł.; - ; Żydówka; DD №19 w Aczysaju; Szkoła Zawodowa [RU] №14 Mankient;
110. Szaripowa Galia; - ; Tatarka; DD №19 w Aczysaju; Szkoła Zawodowa [RU] №14 Mankient;
111. Fiodorowa Walia; - ; Rosjanka; DD №19 w Aczysaju; Szkoła Zawodowa [RU] №14 Mankient;
112. Adyjejew Anatolij; - ; Czeczen; DD №19 w Aczysaju; Zarząd Kopalni Rudy w Aczysaju, Wydział 113. Mechaniczny, spawacz;
114. Szuldajs Gieorgij; - ; Niemiec; DD №19 w Aczysaju; Zarząd Kopalni Rudy w Aczysaju, Wydział Mechaniczny, ślusarz;
115. Siemonow Wład.; - ; Rosjanin; Szkoła Specjalna w Turkiestanie; FZO №2 w Aczysaju.

Uwagi: z miejsca pracy, do którego skierowano wychowanka, do domu dziecka wrócili:
Miariankina z DD №17

Szaripowa.

AOSz. F. 1245, op. 1ł, sw. 42, d. 3464, s.27-29
[Maszynopis w języku rosyjskim, tłumaczenie Janusz Kobryń]

Pismo z 2 lutego 1952 r. w sprawie ubrań dla wychowanków domu dziecka

2 II 52 r.

Do Kierownika Południowo-Kazachstańskiego Wydziału Oświaty Ludowej, tow. Ospanowa

W szkole FZU Czymienckiej Fabryki Pończoch od 1 września 1951 r. uczą się byli wychowankowie: z Domu Dziecka №11 Umarchodajewa, Tagirowa, Bieliendinowa, Cucajewa, Alijewa, Nitiel i z Domu Dziecka w m. Aryś Artamomowa, które zwróciły się do administracji szkoły ponieważ będąc w domu dziecka nie otrzymały ubrań i pościeli w ilości, która im się według normy należała, a także środków pieniężnych. Proszą one, aby administracja szkoły zwróciła się do domów dziecka w celu zapewnienia takowych [nie otrzymanych].

Szkoła prosi o wydanie odpowiednich wyjaśnień.

Dyrektor Szkoły FZU [podpis nieczytelny]


AOSz. F. 1245, op. 1ł, sw. 42, d. 3464, s.24
[Rękopis w języku rosyjskim, tłumaczenie Janusz Kobryń]

Lista przerośniętych wychowanków Domu Dziecka №15

Lista przerośniętych wychowanków Domu Dziecka №15

1. Żabirowa Anna, 4 klasa, Czeczenka;
2. Orłowa Ludmiła, 7 klasa, Rosjanka;
3. Trulienko Raisa, 5 klasa, Rosjanka;
4. Szachmamiedow Witia, 4 klasa, Rosjanin;
5. Szandier Aleksosza, 3 klasa, Niemka.

Dyrektor [podpis nieczytelny]
23 XI br.

[Daty urodzenia w tłumaczeniu pominięto, dzieci w wieku 14-15 lat. Rękopis w języku rosyjskim, tłumaczenie Janusz Kobryń]
AOSz. F. 1245, op. 1ł, sw. 42, d. 3464, s.20

Pismo w sprawie wychowanków Domu Dziecka №14 w Sajramie

Sajramski Dom Dziecka №14,
rejon sajramski,
obwód południowo-kazachstański
27 listopada 1951 r. №131

Do Obwodowego Wydziału Oświaty Ludowej, Sektor Domów Dziecka.

W załączeniu posyłamy listę wychowanek Sajramskiego Domu Dziecka №14, które nie zostały skierowane do pracy. Sajramski Dom Dziecka №14 wyjaśnia, że przyczyny pozostawienia ich w domu dziecka są następujące:
1. Nakijewa, Nazirowa, Karimowa – nie można było skierować do pracy z powodu racjonalizacji [pracy?];
2. Szpiliewa Ł., Rafiet Ug. i Poleszczuk – z powodu wykształcenia;
3. Andrejewa, Stiepanienko, Suchariewa – z powodu chorób oczu: jaglica;
4. Błagodarowa W., Kaliaszyna, Iwanowa i Sorokina – pozostały, aby ukończyć klasę 7.

Dyrektor Domu Dziecka [podpis nieczytelny]
Zastępca: Aprotasowa

Rękopis w języku rosyjskim, tłumaczenie Janusz Kobryń]
AOSz. F. 1245, op. 1ł, sw. 42, d. 3464, s.18

Lista przerośniętych wychowanków Sary-Agaczewskiego Domu Dziecka №13

Lista przerośniętych wychowanków Sary-Agaczewskiego Domu Dziecka №13

1. Rudenko Aleksandr, 5 klasa, Rosjanin;
2. Malcagow Unkir, 6 klasa, Czeczen;
3. German Łaja Ottowna, 4 klasa, Niemka;
4. Sainowa Olga N. 3 klasa, Cyganka.

Dyrektor [podpis nieczytelny]

[Daty urodzenia w tłumaczeniu pominięto, dzieci w wieku 14-15 lat. Niedatowany rękopis w języku rosyjskim, tłumaczenie Janusz Kobryń]
AOSz. F. 1245, op. 1ł, sw. 42, d. 3464, s.13

Lista przerośniętych wychowanków Domu Dziecka №11 w rej. czymkienckim.

Lista przerośniętych wychowanków Domu Dziecka №11 w rej. czymkienckim.

1. Dwojsin Władimir, 7 klasa, Rosjanin;
2. Popow Aleksandr, 7 klasa, Rosjanin;
3. Ispasienow Achmietżan, 7 klasa, Kazach;
4. Majer Andriej, 7 klasa, Niemiec;
5. Isajew Chamid, 6 klasa, Czeczen;
6. Szyszkajew Madij, 6 klasa, Czeczen;
7. Ponomariow Anatolij, 6 klasa, Rosjanin;
8. Bogier Jasza, 6 klasa, Niemiec;
9. Rałdugin Władimir, 6 klasa, Rosjanin;
10. Kazakow Andriej, 6 klasa, Rosjanin;
11. Dżumagułow Josup, 5 klasa, Kazach;
12. Tigajew Maudy, 5 klasa, Czeczen;
13. Szonochow Karabiek, 5 klasa, Kazach;
14. Abdrachmanow Sapar, 7 klasa, Kazach;
15. Tliesow, 7 klasa, Kazach;
16. Dżajdamakow Rsały, 6 klasa, Kazach;
17. Arzamaskin Wołodia, 5 klasa, Rosjanin.

Zastępca Dyrektora Domu Dziecka [podpis nieczytelny]


[Daty urodzenia w tłumaczeniu pominięto, dzieci w wieku 14-15 lat. Niedatowany rękopis w języku rosyjskim, tłumaczenie Janusz Kobryń]
AOSz. F. 1245, op. 1ł, sw. 42, d. 3464, s.11

Lista przerośniętych wychowanków Domu Dziecka №10 z listopada 1951 r.

Do Południowo-Kazachstańskiego Obwodowego Wydziału Oświaty Ludowej

Dom Dziecka №10 informuje Was o tym, że w naszym domu dziecka przerośniętych jest 20 osób, spośród nich do początku roku szkolnego umieszczono w technikum – 5 osób, pozostałe 15 osób uczą się: w klasie 6 - 9 osób, w klasie 7 - 5 osób [brakuje 1 os.!].
Według zarządzenia wiceministra oświaty, tow. Piwień, zezwolono na ukończenie roku szkolnego. Załączamy listę pozostałych w domu dziecka wg formularza:

1. Jenajewa Ada, klasa 6, Czeczenka;
2. Szwac Borys, klasa 6, Ukrainiec;
3. Szrempf Alwina, klasa 6, Niemka;
4. Lewin Alik, klasa 6, Rosjanin; [nazwisko Lewin występuje w IR]
5. Mieliuchajew Mażu, klasa 6, Bałkar;
6. Magamiedow Uspa, klasa 6, Czeczen;
7. Pak Siergiej, klasa 6, Koreańczyk;
8. Frołow Nikołaj, klasa 6, Rosjanin;
9. Churtajew Ibragim, klasa 6, Bałkar;
10. Renczuk Władymir, klasa 6, Ukrainiec;
11. Zabładce Ismaił, klasa 7, Gruzin;
12. Tierienkowa Wala, klasa 7,Rosjanka;
13. Ulbi Wiera, klasa 7, Czeczenka;
14. Riewiakina Nina, klasa 7, Rosjanka;
15. Moor Boris, klasa 7, Niemiec.

Dyrektor Domu Dziecka (Bagdasarian)
23 XI 1951


[Daty urodzenia w tłumaczeniu pominięto, dzieci w wieku 14-15 lat. Maszynopis w języku rosyjskim, tłumaczenie Janusz Kobryń]
AOSz. F. 1245, op. 1ł, sw. 42, d. 3464, s.10

Lista przerośniętych wychowanków Domu Dziecka №8 w m. Aryś z XI 1951 r.

Lista przerośniętych wychowanków Domu Dziecka №8 w m. Aryś

1. Ałłajewa Anna, klasa 4, Czeczenka;
2. Artalinowa Żenia, klasa 4, Rosjanka;
3. Kuprijanowa Tonia, klasa 4, Rosjanka;
4. Kieller Maria, klasa 5, Niemka;
5. Klec Elja, klasa 3, Niemka;
6. Koniecznaja Liuda, klasa 8, Rosjanka [Konieczna Ludmiła, Polka];
7. Nikołajewa Zoja, klasa 8, Rosjanka;
8. Praskudina Żenia, klasa 4, Rosjanka;
9. Sifr Lida, klasa 5, Niemka;
10. Tiań Wiera, klasa 7, Koreanka;
11. Timoszkina Wala, klasa 4, Rosjanka;
12. Czernilewskaja Gala, klasa 5, Rosjanka;
13. Szenfeld Agda, klasa 5, Niemka;
14. Nieizwiestnaja Dora, klasa 6, Kazaszka;
15. Korablina Niura, klasa 4, Rosjanka;
16. Szyszkina Mania, klasa 7, Rosjanka;
17. Pietrowa Żenia, klasa 6, Rosjanka.

23 XI 1951 Dyrektor [podpis nieczytelny]


[Daty urodzenia pominięto, dzieci w wieku 14-15 lat. Rękopis w języku rosyjskim, tłumaczenie Janusz Kobryń]
AOSz. F. 1245, op. 1ł, sw. 42, d. 3464, s.8

Lista przerośniętych wychowanków Domu Dziecka №4

Lista przerośniętych wychowanków Domu Dziecka №4

1. Achmiedowa Zułpija, Tatarka, III klasa;
2. Balijewa Liuba, Bałkarka, VI klasa;
3. Daniłow Walientin, Rosjanin, VI klasa;
4. Kosjanienko Siergiej, Ukrainiec, V klasa;
5. Kotljarenko Aleksandr, Ukrainiec, V klasa;
6. Kaliniczenko Wiktor, Rosjanin, VII klasa;
7. Mamajewa Kazykie, Bałkarka, VI klasa;
8. Maczijewa Zina, Czeczenka, VI klasa;
9. Murajewa Wala, Rosjanka, III klasa;
10. Mamajewa Farizat, Bałkarka, VII klasa;
11. Mieczukajewa Nafisat, Bałkarka, VII klasa;
12. Panowa Nina, Rosjanka, VI klasa;
13. Połtaranina Szura, Rosjanka, IV klasa;
14. Prochorow Wołodia, Rosjanin, VII klasa;
15. Chotowa Zoja, Kabardynka, VI klasa;
16. Manuzin Wasilij, Rosjanin, VII klasa;
17. Słoboskaja Dina, Żydówka, II klasa;
18. Kasimow, Uzbek, VII klasa;
19. Czanajew Machsud;
20. Szankajew Mietigid, Bułgar, VII klasa;

Dyrektor Domu Dziecka Karadaułow
Zastępca Kuprinienko

[Daty urodzenia w tłumaczeniu pominięto, dzieci w wieku 14-15 lat. Niedatowany (dopisek ołówkiem: 1951) rękopis w języku rosyjskim, tłumaczenie Janusz Kobryń]
AOSz. F. 1245, op. 1ł, sw. 42, d. 3464, s.7

Raport o skierowanych do pracy i nauki wychowankach Domu Dziecka №4 w Turkiestanie

Skierowani do pracy i nauki w roku szkolnym 1942-1943. Dom Dziecka №4 w Turkiestanie

1. Szkoła Pedagogiczna – 4
2. FZO Łączności, Czimkient – 2
3. Wojskowa Specjalna Szkoła Morska – 2
4. Szkoła Mechanizacji – 35
5. RKKA – 2
6. FZO Aczysaj – 17
7. ŻDU (Szkoła Kolejowa) – 18

Razem 80

[Rękopis w języku rosyjskim, tłumaczenie Janusz Kobryń]

AOSz. F. 1245, op. 1ł, sw. 278, d. 3461, s. 279.

Rozkaz z dn. 25 V 1945 r. - zwolnienie związku z wyjazdem do Ojczyzny

Rozkaz Biura Handlu Detalicznego Obwodowego Zarządu Handlu №6 z dn. 25 V 45 r.


§ 1
Z dniem 22 maja br. [ob.] Liwszyc zwolnić z zajmowanego stanowiska sprzedawcy w kiosku №9 przy Obwodowym Zarządzie Handlu [w Czimkiencie] z powodu wyjazdu do Ojczyzny.
Podstawa: podanie [ob.] Liwszyc.

§2
Z dniem 24 maja br. [ob.] Projektor M.A. zwolnić z zajmowanego stanowiska z powodu wyjazdu do Ojczyzny.
Podstawa: karta mobilizacyjna №80.

Dyrektor Biura Handlu Detalicznego (Wasiliew)

[Maszynopis w języku rosyjskim, tłumaczenie Janusz Kobryń]
AOSz. F. 1245, op. 1, sw. 233, d. 2810, s.55

Pismo z 15 VIII 1944 r. w sprawie zaopatrzenia funkcjonariuszy

Kazachstańskie Przedsiębiorstwo Handlu Specjalnego
Ałma-Ata, 15 sierpnia 1944 r.
(po wypełnieniu – tajne)

Do Naczelnika Czymkienckiego Oddziału Handlu Specjalnego w Czimkiencie
Kopia dla: Naczelnika Zarządu NKWD

Informujemy, że z zasobów towarów spożywczych i przemysłowych przydziela się Wam na III kwartał 1944 dla poniższego kontyngentu:
1. Robotnikom wg norm listy specjalnej 918 os.
2. Robotnikom wg norm produkcji i łączności 724 os. [dopisek ręczny] +164
3. Urzędników 185+4 os.
4. Osób na utrzymaniu w 43 miastach 5 os.
5. Osób na utrzymaniu poza 43 miastami 2214+37 os.
6. Dzieci w 43 miastach - os
7. Dzieci poza 43 miastami 2194+59 os.
8. Rodziny generałów, komisarzy Bezpieczeństwa Państwowego i inni, zgodnie z okólnikiem Zarządu Gospodarczego NKWD i Głównego Zarządu Handlu Specjalnego №30/4920 z dn. 24 VI 43 r. – os.
9. Przedszkola (liczba dzieci) 122 os.

w tym: 1. Kadra polityczno-dowódcza wojsk NKWD wg danych Zarządu Zaopatrzenia Woskowego NKWD ZSRR w następującej liczbie – os.
a) kadra dowódcza nie otrzymująca przydziałów żywnościowych (wg norm listy specjalnej) – os.
b) kadra wolnonajemna (wg norm produkcji i łączności ) 148 os.
c) urzędnicy – os.
d) osoby na utrzymaniu 35 os.
e) dzieci 19 os.

Do kontyngentu ogólnego zaliczono:
a) szeregowych milicji wg norm produkcji i łączności a także osoby na ich utrzymaniu wg norm wymienionych na str. 3;
b) robotnicy i urzędnicy gospodarstw pomocniczych Handlu Specjalnego oraz osoby na ich utrzymaniu – wg norm ukazanych poniżej (patrz str….).

Na wyżej wymieniony kontyngent przydzielono następujące ilości żywności:
1. Ryba – śledź 7,85 t
2. Produkty mięsne – 6 t
3. Tłuszcze zwierzęce – 3,84 t
4. Tłuszcze roślinne – 0,5 t
5. Cukier – 0,9 t
6. Wyroby cukiernicze – 1,87 t


Wymienione ilości ryby pokrywane są z zasobu centralnego - 2,85 t a 5 t pokrywane jest z połowu własnego i zasobów własnych.

Produkty mięsne: 5,5 t z zasobu centralnego; 0,5 t z chowu świń [w gospodarstwach] Handlu Specjalnego i zasobów własnych oraz 50% ilości przekazywanej przez gospodarstwa pomocnicze i sowchozy Wydziału Gospodarczego NKWD do zasobów centralnych.

Tłuszcze: pokrywane są w ilości 4,34 t z zasobu centralnego oraz --- t z gospodarstw pomocniczych i zasobów własnych.

Uwagi:
1. Zasoby przydzielone rozkazem №92 z dn. 28 III 42 r nie są wydawane, ponieważ żołnierze otrzymują produkty żywnościowe na wg kategorii produkcyjnej, a pozostała kadra dowódcza zaopatruje się na swoje kartki żywnościowe z Waszych zasobów centralnych , zgodnie z rozkazem NKT [Ludowy Komitet Handlu] ZSRR №196 z dn. 24 IV 43 r.

2, Przydziały dla przedszkoli wydawane są odpowiednio do ich kartek zaopatrzeniowych.

3. Produkty żywnościowe na potrzeby żywienia dodatkowego [system dodatkowych przydziałów żywności wg kategorii A-B-C dla funkcjonariuszy i kadry partyjnej] otrzymacie od miejscowego Obwodowego Wydziału Handlu.

Wyliczenia zasobów żywnościowych dokonano wg następujących norm, w kg:

Uwaga:

1. Plan zaopatrzenia w cukier i wyroby cukiernicze na … kw. 1944 r. sporządzono na podstawie wydawki za kwartał:
a) kartki dziecięce – norma 2-miesięczna;
b) kartki dla osób na utrzymaniu – norma 1-miesięczna;
c) kartki pracowników wszystkich kategorii – norma 1,5 miesięczna;
d) kartki urzędników - norma 1,5-miesięczna;
e) żłobki i przedszkola - norma 1,5-miesięczna
f) wszystkie rodzaje żywienia dodatkowego - norma 1,5-miesięczna;

Towary przemysłowe na … kw. 1944 r. – przydzielamy Wam następujące ilości:
Bawełna 5,0 t.r. [tysięcy rubli]
Wełna 8,2 t.r.
Jedwab 5,0 t.r.
Nici 0,4 t.r.
Wyroby pończosznicze 3,2 t.r.
Obuwie skórzane 5,0 t.r.
Obuwie filcowe 0 szt.
Skóra wyprawiana chromowo 0
Skóra twarda 0
Dzianina 3,5 t.r.
Dodatki krawieckie 3 t.r.
Mydło gospodarcze 0,930 t.r.
Mydło toaletowe 2,4 t.r.
Wyroby perfumeryjne 17,4 t.r.
Wyroby tytoniowe 40 t.r.

Uwagi do wiadomości kierownictwa:

1. Z reguły na początku nowego kwartału odbiorcy przydziału mogą otrzymywać 1/3 dostaw z poprzedniego kwartału.

2. Pod koniec każdego miesiąca w danym kwartale jesteście zobowiązani przekazać nam telegraficznie oo ilościach odebranych przydziałów na dany dzień i następnie narastająco miesięcznie w danym kwartale.

3. W przypadku braku od Was informacji w wymaganym terminie tj. w ciągu 5 dni od końca miesiąca o wykorzystaniu tego czy innego przydziału, będziemy uważać, że wszystkie przydziały zostały odebrane i żadnych pretensji nie będziemy przyjmować.

4. W przypadku braku towaru w magazynach dostawców macie obowiązek telegrafować o tym w ciągu 15 dni od końca kwartału do ich odpowiednich zarządów republikańskich i przekazywać nam kopie z odpowiednimi opisami, tj. informacje od Was i dostawców o wielkości niezrealizowanych przydziałów z podaniem przyczyn przeniesienia Waszego przydziału do Ałma-Aty i Waszą [informacją] o brakach w wyznaczonych przydziałach.

5. Towary, które otrzymaliście nie od głównego dostawcy tylko z bazy [wydziału handlu?] nie są włączane do telegraficznego raportu, który wysyłacie do nas, ponieważ informacje te przesyła baza.

6. W tych przypadkach, gdy zamiast produktów mięsnych, tłuszczów i innych produktów żywnościowych otrzymujecie zamienniki, macie obowiązek umieszczać w sprawozdaniach telegraficznych ilości odebranych towarów głównych.

7. W właściwym czasie informujcie miejskie i obwodowe wydziały handlu o kontyngencie w celu otrzymania mąki, chleba, kaszy, soli, zapałek, wyrobów alkoholowych, piwa i innych produktów żywnościowych i przemysłowych przydzielanych na miejscu.

8. Zabrania się wyjazdów po towary do Ałma-Aty bez zgody Kazachstańskiego Zarządu Handlu Specjalnego. W przeciwnym razie wydatki związane z wyjazdem będą pokrywane przez naczelnika jednostki.


Prosimy naczelników UNKWD, UNKGB, Straży Granicznej i komendantur o współpracę z wydziałami w zakresie pełnego odbioru ich przydziałów, jednocześnie żądając od nich telegrafowania do nas o wybraniu przydziałów, ponieważ ich nieodebranie powoduje pogorszenie zaopatrzenia obsługiwanego kontyngentu.


Naczelnik Kazachstańskiego Zarządu Handlu Specjalnego
Naczelnik Wydziału Handlu [podpisy nieczytelne]


[Maszynopis w języku rosyjskim, tłumaczenie Janusz Kobryń]
AOSz. F. 1245, op. 1, sw. 233, d. 2810, s.58-60

Seminarium naukowe w Collegu „Bołaszak” w Szymkiencie

„Kwerendy archiwalne i nawiązanie kontaktów międzynarodowych dały nowe możliwości wzbogacenia materiałów dydaktycznych o źródła «historii mówionej». Jednym z przykładów może być materiał wideo przekazany przez Janusza Kobrynia. Opisuje on ciężki los osiedleńców specjalnych i ich wkład w życie gospodarcze regionu [w tym zakresie współpracowałem z organizatorami w roku 2025. Przypis JK]:

«Ci, którzy nie zdołali wyjechać do Iranu, pozostali na południu ZSRR, także w południowym Kazachstanie. Umieszczano ich w kołchozach i, podobnie jak wszyscy inni obywatele ZSRR, cierpieli głód i choroby. Wielu wędrowało do większych ośrodków, takich jak Szymkient, Turkiestan, Aczysaj i podejmowało pracę w różnych przedsiębiorstwach» - wystąpienie i wywiady dotyczące życia codziennego w południowym Kazachstanie deportowanych Polaków (z archiwum Zaure Siengirbajewej) przedstawione 23 stycznia 2026 w trakcie seminarium naukowego «Innowacyjne metody doskonalenia kompetencji studentów w zakresie analiz materiałów źródłowych i metodyki badań w Collegu «Bołaszak» w Szymkiencie na podstawie regionalnych materiałów historycznych – osiedleńcy specjalni 1930-1950”. Seminarium zorganizowała i prowadziła wykładowczyni i doktorantka Zaure Żaksybiekowna Siengirbajewa. Uczestnikami byli wykładowcy historii i metodycy collegu.”

[Tłumaczenie Janusz Kobryń]

Lista uczniów Szkoły FZO №23 w m. Lengier

 Lista niektórych nazwisk z listy uczniów Szkoły FZO №23 w m. Lengier, II nabór. Jesień 1942 roku.

1. Stoliarskij
2. Grinblit
3. Krajewskij
4. Mazur
5. Riaboj
6. Adukiewicz
7. Biedrin
8. Maniewskij
9. Jaryna
10. Lidman
11. Bierag
12. Kramczanskij
13. Litman
14. Górskij
15. Berlin
16. Epsztejn
17. Libman
18. Łorbier
19. Ruszanskaja
20. Sawickaja
21. Łasman
22. Wiszniewieckij
23. Majefis
24. Krajewskij
25. …rianin Dawid
26. Liewickij
27. …imbłat Jan
28. Mazur
29. Libman

[Słabo czytelny rękopis w języku rosyjskim, spośród nazwisk uczniów wybrano te, które być może należą do deportowanych obywateli polskich. Tłumaczenie Janusz Kobryń]

AOSz. F. 1245, op. 1, sw. 240, d. 3028

Lista uczniów grupy №15 FZO №23 w m. Lengier

 Lista uczniów grupy №15 FZO №23 w m. Lengier, VI nabór 1944/1945, maszyniści urządzeń górniczych.

1. Mielnarit/Mielnart?, Polka
2. Wiszniewskaja, Polka
3. Kopias, Polka
4. Bzdieczko/Bzdiengo, Polka
5. Szwarc, Żyd
6. Kupowackij, Zyd
7. Gunnadskij? Gudkodskij/Gudkowski,  Polak
8. Nejsztadt, Żyd
9. Dowlekin/Dawskin?

[Słabo czytelny rękopis w języku rosyjskim. Tłumaczenie Janusz Kobryń]

AOSz. F. 1245, op. 1, sw. 240, d. 3028

Lista uczniów grupy №19 FZO №23 w m. Lengier

Lista uczniów grupy №19 FZO №23 w m. Lengier, elektromonterzy, jesień 1943 roku.

1. Biełochtin, Rosjanin
2. Badrak, Ukrainiec
3. Derbusz, Rosjanin
4. Dunajew, Rosjanin
5. Żenar?, Ukrainiec
6. Zołotarow, Rosjanin
7. Krianikow, Rosjanin
8. Krowczuk, Ukrainiec
9. Korotkin, Rosjanin
10. Mazur, Polak
11. Parmanow, Kazach
12. Pawczenko, Rosjanin

[Rękopis w języku rosyjskim, tłumaczenie Janusz Kobryń]
AOSz. F. 1245, op. 1, sw. 240, d. 3028

Lista uczniów grupy 18, FZO №23 w m. Lengier

 Lista uczniów grupy 18,  FZO №23 w m. Lengier, jesień 1943 roku (fragment)

1. Drejzman, Polak
2. Szarynin, Rosjanin
3. Pimalia, Ukrainiec
4. Stiepanow, Rosjanin
5. Korszunow, Rosjanin
6. Astunin, Rosjanin
7. Karanczuk, Ukrainiec
8. Baranow, Ukrainiec
9. Żukow, Ukrainiec
10. Niestierenko, Ukrainiec
11. Makruszenko, Ukrainiec
12. Szewczenko, Ukrainiec
13. Jewicz, Ukrainiec
14. Kuczko, Ukrainiec
15. Stiepanienko, Rosjanin
16. Kowalienko, Rosjanin
17. Siergiejew, Rosjanin
18. Kajdanow, Rosjanin
19. Maszczenko, Ukrainiec
20. Bondarienko, Rosjanin

[Rękopis w języku rosyjskim, tłumaczenie Janusz Kobryń]
AOSz. F. 1245, op. 1, sw. 240, d. 3028