29 Ш 1952 r.
Do Naczelnika Wydziału Walki z Kradzieżami Mienia Społecznego i Spekulacją [OBChSS] Zarządu Milicji Ministerstwa Bezpieczeństwa Państwowego, st. lejtnanta milicji tow. Kusznarienki.
Na Wasz №15/12-1475 z dn. 28 I 82 roku Sektor Domów Dziecka Południowo-Kazachstańskiego Wydziału Oświaty Ludowej odpowiada:
w roku 1951 w domach dziecka były 4 przypadki śmierci.
1. 25 I 1951 roku w Szpitalu w Pierwomajsku zmarł wychowanek Szargazijew Turdubak ur. 1936, z powodu kombinowanej wady zastawkowej.
2. 8 IV 1950 roku zmarła wychowanka Domu Dziecka №8 w m. Aryś, Kniaszyna Lida, z powodu wady serca. Wychowanka długi czas przebywała w Szpitalu Miejskim w Czmkiencie. [Wpis wykreślony]
3. 16 IV 51 roku w II Szpitalu Dziecięcym w Czimkiencie zmarła wychowanka Domu Dziecka №14 w Sajramie, Biekietowa Raja, z powodu niedokrwistości aplastycznej.
4. W miesiącu sierpniu 1951 roku z powodu wylewu krwi do mózgu zmarł wychowanek Domu Dziecka №10 w rejonie sajramskim, Szlejbin Dawik. Sekcję zwłok przeprowadzono w szpitalu w Czimkiencie.
5. 19 XII 1951 roku w Szpitalu im. Abaja w rejonie pachta-aralskim zmarła wychowanka Domu Dziecka №9 Fazliachmiedowa Galia 1941 roku [urodzenia?] z powodu wysiękowego zapalenia opłucnej.
Kierownik Sektora Domów Dziecka Syrgabiekow
AOSz. F. 1245, op. 1ł, sw. 42, d. 3464, s.29
[Maszynopis w języku rosyjskim, tłumaczenie Janusz Kobryń]
Pokazywanie postów oznaczonych etykietą Sajram. Pokaż wszystkie posty
Pokazywanie postów oznaczonych etykietą Sajram. Pokaż wszystkie posty
środa, 3 czerwca 2026
czwartek, 21 maja 2026
Pismo w sprawie wychowanków Domu Dziecka №14 w Sajramie
Sajramski Dom Dziecka №14,
rejon sajramski,
obwód południowo-kazachstański
27 listopada 1951 r. №131
Do Obwodowego Wydziału Oświaty Ludowej, Sektor Domów Dziecka.
W załączeniu posyłamy listę wychowanek Sajramskiego Domu Dziecka №14, które nie zostały skierowane do pracy. Sajramski Dom Dziecka №14 wyjaśnia, że przyczyny pozostawienia ich w domu dziecka są następujące:
1. Nakijewa, Nazirowa, Karimowa – nie można było skierować do pracy z powodu racjonalizacji [pracy?];
2. Szpiliewa Ł., Rafiet Ug. i Poleszczuk – z powodu wykształcenia;
3. Andrejewa, Stiepanienko, Suchariewa – z powodu chorób oczu: jaglica;
4. Błagodarowa W., Kaliaszyna, Iwanowa i Sorokina – pozostały, aby ukończyć klasę 7.
Dyrektor Domu Dziecka [podpis nieczytelny]
Zastępca: Aprotasowa
Rękopis w języku rosyjskim, tłumaczenie Janusz Kobryń]
AOSz. F. 1245, op. 1ł, sw. 42, d. 3464, s.18
rejon sajramski,
obwód południowo-kazachstański
27 listopada 1951 r. №131
Do Obwodowego Wydziału Oświaty Ludowej, Sektor Domów Dziecka.
W załączeniu posyłamy listę wychowanek Sajramskiego Domu Dziecka №14, które nie zostały skierowane do pracy. Sajramski Dom Dziecka №14 wyjaśnia, że przyczyny pozostawienia ich w domu dziecka są następujące:
1. Nakijewa, Nazirowa, Karimowa – nie można było skierować do pracy z powodu racjonalizacji [pracy?];
2. Szpiliewa Ł., Rafiet Ug. i Poleszczuk – z powodu wykształcenia;
3. Andrejewa, Stiepanienko, Suchariewa – z powodu chorób oczu: jaglica;
4. Błagodarowa W., Kaliaszyna, Iwanowa i Sorokina – pozostały, aby ukończyć klasę 7.
Dyrektor Domu Dziecka [podpis nieczytelny]
Zastępca: Aprotasowa
Rękopis w języku rosyjskim, tłumaczenie Janusz Kobryń]
AOSz. F. 1245, op. 1ł, sw. 42, d. 3464, s.18
piątek, 24 stycznia 2025
Protokół Komisji Przeciwepidemicznej z 15 I 1942 r.
Protokół № 3 posiedzenia Południowo-Kazachstańskiej Obwodowej Komisji Nadzwyczajnej ds. Walki z Zachorowaniami Epidemicznymi
Czimkient, 15 I 1942 r.
Obecnych było 19 osób:
Sekretarz ( Wowsjanikier)
Plan dnia
Informacja o sytuacji epidemicznej w obwodzie, tow. Makarowa, Kierownik Obwodowego Wydziału Zdrowia.
Wykonanie decyzji Komisji Nadzwyczajnej „O pracy łaźni komunalnych w rejonach” z dn. 9 I 42 r.
Wysłuchano
Tow. Makarowa - Informacja o sytuacji epidemicznej w obwodzie:
Sytuacja epidemiczna w obwodzie jest w dalszym ciągu niezadowalająca. Nie wszystkie rejony podają codzienne liczby zachorowań. Dane te przekazuje tylko 11 rejonów. Szczególnie źle jest w mieście Czimkiencie, rejonach lengierskim, szaulderskim, dżuwalińskim, aryskim, sajramskim. Nie sygnalizują następujące rejony: bostandycki, kieleski, sary-agaczewski, tiulkubaski, frunzeński. Brak raportu o chorych na tyfus plamisty z Czimkentu, nie udaje się osiągnąć 100% hospitalizacji chorych na tyfus plamisty. Środkami na zapewnienie dodatkowych łóżek dysponujemy. Źle wygląda sprawa z wyposażeniem. Brak benzyny.
[brak stron]
Postanowiono.
Czimkient, 15 I 1942 r.
Obecnych było 19 osób:
- tow. Gorodeckij, Zast. Przewodniczącego Komitetu Wykonawczego Rady Obwodowej
- tow. Kuroczkin, Przewodniczący Komitetu Wykonawczego Rady Miejskiej
- tow. Makarowa, Kierownik Obwodowego Wydziału Zdrowia
- tow. Buczackij, Obwodowy Inspektor ds. Szpitali
- tow. Łapina, Obwodowy Państwowy Inspektor Sanitarny
- tow. Wowsjanikier, Epidemiolog Obwodowego Wydziału Zdrowia
- tow. Riabickij, Kierownik Miejskiego Wydziału Zdrowia
- tow. Liebiediew, Naczelnik Obwodowego NKWD
- tow. Nikołajew, Przedstawiciel Ministerstwa Zdrowia i Rady Komisarzy Ludowych Kazachskiej SRR
- tow. Wiesna, Przedstawiciel Ministerstwa Zdrowia i Rady Komisarzy Ludowych Kazachskiej SRR
- prof. Olieufiew, Sztab Środkowo-Azjatyckiego Okręgu Wojskowego
- tow. Burbiełło, Lekarz Garnizonowy miasta Czimkient
- tow. Kunin, Lekarz Wojskowy 1 rangi Środkowo-azjatyckiego Okręgu Wojskowego
- tow. Nastina, Epidemiolog Miasta Czimkient
- tow. Somcow, Nauczyciel edukacji sanitarnej
- tow. Lisicin, Obwodowy Wydział Komunalny
- tow. Pasternak, Inżynier Miejskiego Wydziału Komunalnego
- tow. Małkin, Punkt Ewakuacyjny
- tow. Kirkina, Kierownik Przychodni
Sekretarz ( Wowsjanikier)
Plan dnia
Informacja o sytuacji epidemicznej w obwodzie, tow. Makarowa, Kierownik Obwodowego Wydziału Zdrowia.
Wykonanie decyzji Komisji Nadzwyczajnej „O pracy łaźni komunalnych w rejonach” z dn. 9 I 42 r.
Wysłuchano
Tow. Makarowa - Informacja o sytuacji epidemicznej w obwodzie:
Sytuacja epidemiczna w obwodzie jest w dalszym ciągu niezadowalająca. Nie wszystkie rejony podają codzienne liczby zachorowań. Dane te przekazuje tylko 11 rejonów. Szczególnie źle jest w mieście Czimkiencie, rejonach lengierskim, szaulderskim, dżuwalińskim, aryskim, sajramskim. Nie sygnalizują następujące rejony: bostandycki, kieleski, sary-agaczewski, tiulkubaski, frunzeński. Brak raportu o chorych na tyfus plamisty z Czimkentu, nie udaje się osiągnąć 100% hospitalizacji chorych na tyfus plamisty. Środkami na zapewnienie dodatkowych łóżek dysponujemy. Źle wygląda sprawa z wyposażeniem. Brak benzyny.
[brak stron]
Postanowiono.
Zobowiązać Rejonowe Komisje Nadzwyczajne:
- a) dokładnie zbadać nowe przypadki zachorowań na tyfus plamisty, winnych pociągnąć do surowej odpowiedzialności;
- b) wyszukać w sieci handlowo-magazynowej maszynki i nożyczki do strzyżenia włosów i przekazać je do dyspozycji Rejonowych Wydziałów Zdrowia, do rozdysponowania pomiędzy szpitale i punkty ewakuacyjne;
- c) zapewnić zwiększenie produkcji grzebieni i szczotek do włosów;
- d) przystąpić do organizacji p.epidemicznej bazy materialnej, zmobilizować środki transportu i inne dla obsługi chorych i prowadzenia działań przeciwepidemicznych;
- e) niezwłocznie zorganizować całodobową pracę łaźni w Czimkiencie, Turkiestanie i os. Aryś, w pozostałych rejonach – dwuzmianową;
- f) zapewnić ścisłą ścisłą kontrolę przyjeżdżających koleją, zakwaterowanie prowadzić tylko po przejściu zabiegów sanitarnych.
- Zorganizować obchody domostw badając mieszkańców w celu wykrycia chorych z gorączką i niezdiagnozowanych. Chorych z gorączką hospitalizować, a następnie wykonać zabiegi sanitarne ogniska choroby i kontaktów.
- Zobowiązać instytucje handlowe do zorganizowania przy łaźniach wiejskich sprzedaży mydła do mycia, po 25 g na osobę.
- Polecić Rejonowym Komisjom Nadzwyczajnym niezwłocznie przesłać protokoły posiedzeń i skład osobowy komisji.
- Wprowadzić codzienne telegraficzne przesyłanie do Obwodowego Wydziału Zdrowia informacji o nowych przypadkach zachorowań na: tyfus plamisty i brzuszny, dezynterię z podaniem [liczby] hospitalizowanych.
- Przewodniczącego Szaulderskiego Rejonowego Komitetu Wykonawczego wezwać na dzień 19 I godz. 10 rano, na posiedzenie Obwodowej Komisji Nadzwyczajnej.
- Przewodniczących rad rejonowych i kierownictwo zakładów komunalnych zobowiązać do zapewnienia ciągłej, codziennej pracy łaźni, tak zaplanowanej, aby mieszkańcy centrów rejonu i osiedli robotniczych mieli możliwość mycia się w łaźni nie rzadziej, niż 3 razy w miesiącu. Sporządzenie wykazu grafików i godzin pracy łaźni i zaopatrzenie w opał zapewniające ciągłą pracę łaźni spoczywa na Rejonowych Komisjach Nadzwyczajnych Rejonowych Komitetów Wykonawczych. Czas na sporządzenie do 25 I 42 r.
- Zobowiązać Przewodniczących Komitetów Wykonawczych rejonów sajramskiego i szaulderskiego do zakończenia budowy łaźni w centrach rejonów i ich wprowadzenia do eksploatacji [do dn.] 25 I 42 r.
- Zobowiązać kierownika Biura Organizacyjnego Rady Obwodowej [?] rejonu kirowskiego, tow. Ałgimbajewa do wyszukania i wyposażenia pomieszczenia na potrzeby łaźni o przepustowości 10-12 osób na godz. Termin ukończenia prac 25 I 42 r.
- Zobowiązać Przewodniczących Komitetów Wykonawczych Rejonowych Rad Delegatów Robotniczych do budowy przy łaźniach komunalnych w centrach rejonów prostych urządzeń dezynfekcyjnych - „woszebojek” na 12-15 kompletów, w rejonach: kyzył-kumskim, kirowskim, lengierskim, karataskim, pachta-aralskim, sary-agaczewskim, sajramskim, tiulkubaskim, czajanowskim, frunzeńskim, szaulderskim. Termin wykonania 25 I 42 r.
- Na koszt instytucji zbudować [proste urządzenia dezynfekcyjne] w osiedlach robotniczych:
- Lengier Ugol`, przy łaźni rady osiedla na koszt Zarządu Rejonowego – do 25 I 42 r.
- Iljiczewka, przy łaźni Sowchozu Pachta-Arał na koszt sowchozu, polecając jednocześnie Komisji Nadzwyczajnej Rejonu Kirowskiego opracować plan zabiegów sanitarnych robotników i pracowników sowchozu.
AOSz. F. 134,op. 1, sw. 12, d. 79, s. 7-11
Pismo do Obw. Komisji Przeciwepidemicznej z II 1942 r.
Do Przewodniczącego Komisji Nadzwyczajnej, tow. Sagintajewa
Do chwili obecnej wprowadzenie 100% hospitalizacji nie wydaje się możliwe, ponieważ mimo decyzji Komisji Nadzwyczajnej z dn. 8 II nakazującej adaptację pod szpital 16 mieszkań w domu należącym do Zakładów Bawełnianych w Czimkiencie, w terminie do 19 II – nie zostało to wykonane.
Do chwili obecnej nie utworzono punktu sanitarnego, brak zupełnie wyposażenia, trwałego i nietrwałego.
Taka sama sytuacja panuje także w rejonach.
Na dzień 24 II w rejonie sajramskim nie wydzielono pomieszczeń na potrzeby powiększenia szpitala dla chorych na tyfus plamisty, mimo że chorzy leżą w domach przez kilka dni.
W dyspozycji obw. wydz. zdrowia prawie nie ma wyposażenia, koców i prześcieradeł nie ma zupełnie.
W tej sprawie zwracałam się nieraz do Ministerstwa Zdrowia Kaz. SRR. Do tej pory koców i prześcieradeł nie ma.
Kierownik Obwodowego Wydziału Zdrowia (Makarowa)
Wyjaśnienie
Komisja Nadzwyczajna swoją decyzją z dn. 2 II 1942 r. zobowiązała Obwodowy Wydział Zdrowia do wprowadzenia 100% hospitalizacji chorych na tyfus plamisty.Do chwili obecnej wprowadzenie 100% hospitalizacji nie wydaje się możliwe, ponieważ mimo decyzji Komisji Nadzwyczajnej z dn. 8 II nakazującej adaptację pod szpital 16 mieszkań w domu należącym do Zakładów Bawełnianych w Czimkiencie, w terminie do 19 II – nie zostało to wykonane.
Do chwili obecnej nie utworzono punktu sanitarnego, brak zupełnie wyposażenia, trwałego i nietrwałego.
Taka sama sytuacja panuje także w rejonach.
Na dzień 24 II w rejonie sajramskim nie wydzielono pomieszczeń na potrzeby powiększenia szpitala dla chorych na tyfus plamisty, mimo że chorzy leżą w domach przez kilka dni.
W dyspozycji obw. wydz. zdrowia prawie nie ma wyposażenia, koców i prześcieradeł nie ma zupełnie.
W tej sprawie zwracałam się nieraz do Ministerstwa Zdrowia Kaz. SRR. Do tej pory koców i prześcieradeł nie ma.
Kierownik Obwodowego Wydziału Zdrowia (Makarowa)
[Maszynopis w języku rosyjskim, tłumaczenie Janusz Kobryń]
AOSz. F. 134,op. 1, sw. 12, d. 79, s. 6
poniedziałek, 18 listopada 2024
Raport o Sajramskim Domu Dziecka dla Dzieci Polskich № 1
Południowo-Kazachstański Obwodowy Wydział Oświaty
Raport № 12 o Sajramskim Domu Dziecka dla Dzieci Polskich № 1 w Sajramie na dzień 20 listopada 1944 r.
Dyrektor domu dziecka Wajsgurt Borys Borysowicz, urodzony w roku 1916 wykształcenie wyższe, bezpartyjny, ogólny staż pracy 5 lat, w tym domu dziecka pracuje od 1943 r.
Sajramski Dom Dziecka dla Dzieci Polskich № 1 utworzono w lutym 1943 r. w pomieszczeniach dawnego domu dziecka o zaostrzonym rygorze.
Został on zorganizowany w celu poprawy warunków mieszkalno-bytowych [dzieci], które przedtem przebywały w Domach Dziecka dla Dzieci Polskich w Gieorgijewce i Mankiencie, utworzonych przez organizacje filantropijne i przedstawicieli starego polskiego rządu.
Gieorgijewski Dom Dziecka w rejonie lengierskim był wcześniej rozmieszczony w małych, ciasnych i brudnych salach, dzieci spały na wspólnych pryczach, całkowicie bez pościeli, dzieci były brudne i obszarpane, stan domu dziecka antysanitarny, taka sama sytuacja była w Mankienckim Domu Dziecka.
W miesiącu lutym 1943 r. oba domy dziecka zostały przeniesione do os. Sajram, do dobrze wyposażonych pomieszczeń, sale są duże i jasne, podwórze uporządkowane. Utworzono gospodarstwo pomocnicze, jest sad owocowy.
Planowy kontyngent domu dziecka wynosi 130 os., faktycznie na dzień 20 XI br. przebywa w nim 135 os.
Dom dziecka mieści się w os. Sajram w odległości 3 km od linii kolejowej. Oświetlenie naftowe. Pomieszczenia odpowiadają potrzebom domu dziecka. Wyposażenie domu dziecka jest w zasadzie wystarczające.
Powierzchnia zasiewów wynosi 7 ha, na których w roku 1944 zasiano: kukurydzy – 2 ha; buraków ćwikłowych – 2 ha; warzyw – 1; fasoli i grochu – 2 ha. Z własnego gospodarstwa pomocniczego zebrano: ogórków – 500 kg; buraków ćwikłowych – 8 t; kukurydzy i grochu – 360 kg; dyni – 100 kg; suszonych owoców – 1200 kg.
Dom dziecka posiada: koni – 1; krów – 2. Dzieci mają zapewnioną naukę w Polskiej Szkole w Sajramie. Wszystkie dzieci (125) są objęte nauką, za wyjątkiem przedszkolaków.
Praca wychowawcza jest zaplanowana, ma jednak wiele uchybień, co zostało ujęte w rozkazie Obwodowego Wydziału Oświaty. Przy domu dziecka działają kółka teatralne i chóralne, które pracują nieźle.
W roku 1943 skierowano do zakładów pracy 15 os. Za 9 miesięcy roku 1944 skierowano do pracy…, do szkół…, zwrócono rodzicom… [brak wpisów].
Przy domu dziecka zorganizowano pracownie: krawiecką i szewską.
Letnie działania na rzecz poprawy zdrowia były nieźle zorganizowane. Zamiast planowanych 50 os., w obozie letnim objęto nimi 104 os. w ciągu 2,5 mies.
Zakończono remont pomieszczeń mieszkalnych i przeznaczonych dla zwierząt. Dom dziecka ma 50% zapasu opału. Obecnie dom dziecka otrzymał przydział 40 ton węgla, co w zupełności wystarczy na okres zimy. Według norm zatwierdzonych przez Radę Komisarzy Ludowych Dom Dziecka № 1 na okres zimowy powinien mieć 8 ton warzyw, a zgromadzono zapas 8,5 t warzyw.
Dom dziecka potrzebuje następujących rzeczy: płaszcze – 80; obuwie – 100 par; ubrania i sukienki – 130; bielizna – 200 par; koców – 80; prześcieradeł – 200.
Raport № 12 o Sajramskim Domu Dziecka dla Dzieci Polskich № 1 w Sajramie na dzień 20 listopada 1944 r.
Dyrektor domu dziecka Wajsgurt Borys Borysowicz, urodzony w roku 1916 wykształcenie wyższe, bezpartyjny, ogólny staż pracy 5 lat, w tym domu dziecka pracuje od 1943 r.
Sajramski Dom Dziecka dla Dzieci Polskich № 1 utworzono w lutym 1943 r. w pomieszczeniach dawnego domu dziecka o zaostrzonym rygorze.
Został on zorganizowany w celu poprawy warunków mieszkalno-bytowych [dzieci], które przedtem przebywały w Domach Dziecka dla Dzieci Polskich w Gieorgijewce i Mankiencie, utworzonych przez organizacje filantropijne i przedstawicieli starego polskiego rządu.
Gieorgijewski Dom Dziecka w rejonie lengierskim był wcześniej rozmieszczony w małych, ciasnych i brudnych salach, dzieci spały na wspólnych pryczach, całkowicie bez pościeli, dzieci były brudne i obszarpane, stan domu dziecka antysanitarny, taka sama sytuacja była w Mankienckim Domu Dziecka.
W miesiącu lutym 1943 r. oba domy dziecka zostały przeniesione do os. Sajram, do dobrze wyposażonych pomieszczeń, sale są duże i jasne, podwórze uporządkowane. Utworzono gospodarstwo pomocnicze, jest sad owocowy.
Planowy kontyngent domu dziecka wynosi 130 os., faktycznie na dzień 20 XI br. przebywa w nim 135 os.
Dom dziecka mieści się w os. Sajram w odległości 3 km od linii kolejowej. Oświetlenie naftowe. Pomieszczenia odpowiadają potrzebom domu dziecka. Wyposażenie domu dziecka jest w zasadzie wystarczające.
Powierzchnia zasiewów wynosi 7 ha, na których w roku 1944 zasiano: kukurydzy – 2 ha; buraków ćwikłowych – 2 ha; warzyw – 1; fasoli i grochu – 2 ha. Z własnego gospodarstwa pomocniczego zebrano: ogórków – 500 kg; buraków ćwikłowych – 8 t; kukurydzy i grochu – 360 kg; dyni – 100 kg; suszonych owoców – 1200 kg.
Dom dziecka posiada: koni – 1; krów – 2. Dzieci mają zapewnioną naukę w Polskiej Szkole w Sajramie. Wszystkie dzieci (125) są objęte nauką, za wyjątkiem przedszkolaków.
Praca wychowawcza jest zaplanowana, ma jednak wiele uchybień, co zostało ujęte w rozkazie Obwodowego Wydziału Oświaty. Przy domu dziecka działają kółka teatralne i chóralne, które pracują nieźle.
W roku 1943 skierowano do zakładów pracy 15 os. Za 9 miesięcy roku 1944 skierowano do pracy…, do szkół…, zwrócono rodzicom… [brak wpisów].
Przy domu dziecka zorganizowano pracownie: krawiecką i szewską.
Letnie działania na rzecz poprawy zdrowia były nieźle zorganizowane. Zamiast planowanych 50 os., w obozie letnim objęto nimi 104 os. w ciągu 2,5 mies.
Zakończono remont pomieszczeń mieszkalnych i przeznaczonych dla zwierząt. Dom dziecka ma 50% zapasu opału. Obecnie dom dziecka otrzymał przydział 40 ton węgla, co w zupełności wystarczy na okres zimy. Według norm zatwierdzonych przez Radę Komisarzy Ludowych Dom Dziecka № 1 na okres zimowy powinien mieć 8 ton warzyw, a zgromadzono zapas 8,5 t warzyw.
Dom dziecka potrzebuje następujących rzeczy: płaszcze – 80; obuwie – 100 par; ubrania i sukienki – 130; bielizna – 200 par; koców – 80; prześcieradeł – 200.
Kierownik Wydziału Domów Dziecka (Pikulin)
Inspektor
ds. domów dziecka (Łysowa)
[Maszynopis w języku rosyjskim, tłum. Janusz Kobryń]
A.O.Sz. F.121, op.1, sw. 195, d. 1971, s.32
[Maszynopis w języku rosyjskim, tłum. Janusz Kobryń]
A.O.Sz. F.121, op.1, sw. 195, d. 1971, s.32
Subskrybuj:
Posty (Atom)
Tasaryk
Tasaryk - nieistniejąca obecnie wieś w rejonie suzackim, obwód turkiestański (dawniej południowo-kazachstański). W latach 30. XX wieku utwor...
-
Шолаккорган - небольшое село и администативный центр Сузакского района Южнго-Казахстанской области (с июля 2018 года Туркестанская обл.). В ...
-
Wydana w roku 2008, a więc 17 lat temu, pierwsza publikacja Koła Związku Sybiraków spotkała się z ogromnym zainteresowaniem. Bezpłatne egz...
-
Do Zastępcy Przewodniczącego Komitetu Wykonawczego Obwodowej Rady Delegatów Robotniczych tow. Toporowa. Raport Według informacji otrzymane...