Wykaz kołchozów obsługiwanych przez Żurawliowską MTS

 Wykaz kołchozów obsługiwanych przez Żurawliowską MTS (rej. Bułandyski, obw. akmoliński) wg stanu na dzień 20-08-1940:

• Bolszewik
• Strana Sowietow
• Swiet
• im. Kirowa
• Taubaj
• Komsomolec
• Wiernyj Put`
• 
  
• im. Pietrowskiego
• Bajandy
• Junyj Stroitiel
• Nowaja Niwa
• im. Budionnego
• 
  
• Tałap
• Pobieda
• Mieriekie
• Ziemliedieliec
• 1- Oktiabria
• 12 [lat] Oktiabria
• Nowyj Put`
• Krasnyj Boriec

Kołchozy podzielone są na 3 grupy – najprawdopodobniej położone blisko siebie, obsługiwane przez trzech różnych agronomów.

ARM. , F. 145, op. 1ł, d. 2.

[Przyp. tłum.: MTS (Maszyno-Traktornaja Stancija) jednostka zapewniająca obsługę kołchozów w zakresie prac zmechanizowanych (traktory, młocarnie itp.). W istocie utworzona w celu transferu/drenażu potencjalnego zysku z kołchozów na rzecz państwa (służyły temu zmieniające się stawki opłat za wykonywane usługi). W efekcie kołchoźnicy pracowali praktycznie za darmo. Maszynopis w języku rosyjskim, tłumaczenie Janusz Kobryń]

Wykaz kołchozów rej. tiulkubaskiego, przed rokiem 1941.

Wykaz kołchozów rej. tiulkubaskiego wobwodzie czimkenckim (południowo-kazachstańskim), fragment  maszynopisu bez daty, sporządzony przed rokiem 1941. Punkty odpowiadają przynależności do rad wiejskich (z powodu nieczytelności jest to podział przybliżony):

• Kyzyłtu, im. Lenina, im. Krupskiej, im. Kalinina, Kyzył-Kul?, [nieczytelne], Intały, im. Komsomołu, im. Karla Liebknechta, im. Woroszyłowa, im. Kirowa;
• im. Kujbyszewa, im. Kirowa, Intymak;
• [nieczytelne], Żana Tirlik, Kyzył-Askier, Ondiristik?, Kuktiube/Koktebe, Intały, [nieczytelne], Kyzył Oktiabr, Akkum?, im. 1-Maja, im. 9-Janwarja, Karkan/Karasuan?, Ałgabas, Ałtyn Tiube, Sapar, Karajekiemier, Kyzył-Auł, im. Kirowa, Stalin Karawaj, Ass Karabau, Lenin Żoły, Birlik, Tałdy-Bułak, im. Stalina, im. Karla Marksa;
• Żymus, Żana-Turmys;
• Ysz-Bułak, Iglik;
• Biejniektesz, im. Kaganowicza;
• Syt-Bułak, Kyzył-Tu, Krasnyj Partizan, Tjliekties, Żana Tałap, Socjalizm, Żanakurgan?

[Maszynopis w języku kazachskim, na odwrocie którego sporządzono dokument z XII 1941 roku, transkrypcja Janusz Kobryń]

Postanowienie Sary-Agaczewskiego Komitetu Wykonawczego z dn. 15-03-1942 r

Do: kierowników obwodowego i rejonowego wydziałów zdrowia, prokuratora rejonowego, rejonowego wydziału milicji, wszystkich rad wiejskich delegatów robotniczych, akt rady rejonowej.

Postanowienie Komitetu Wykonawczego Rejonowej Rady Delegatów Robotniczych №90

Sary-Agacz, 15 marca 1942 r.

„O stanie działań przeciwepidemicznych w rejonie”.

Wysłuchawszy raportu Kierownika Rejonowego Wydziału Zdrowia, tow. Danilienki, o stanie działań przeciwepidemicznych w rejonie Komitet Wykonawczy Rejonowej Rady Delegatów Robotniczych stwierdza, że mimo szeregu decyzji dotyczących budowy łaźni i komór dezynsekcyjnych [woszebojek] i wielokrotnego zwracania uwagi kierownictwu kołchozów i sowchozów na ten problem, w szeregu kołchozów budowa łaźni i komór nie została zakończona, a niektóre kołchozy do chwili obecnej do budowy nie przystąpiły („[im.] Woroszyłowa”, „Kyzył-Kazachstan”, „Socjalizm”), a istniejące łaźnie nie są zaopatrzone w opał. W kołchozach wydzielono pomieszczenia pod izolatki, ale pościel jest tylko w [kołchozach] „Krasnyj Bojewik” i „1-Maja”.
Kołchozy nie przydzielają pracownikom medycznym środków transportu do systematycznych wyjazdów w teren.
W centrum rejonu pralnia nie powstała, mimo że 7 III 42 r. przydzielono środki na jej wyposażenie.
Wszystko to doprowadziło do tego, że powszechne zabiegi sanitarne na mieszkańcach kołchozów i centrum rejonu nie mogą być prowadzone i jest niebezpieczeństwo wzrostu zachorowań na tyfus plamisty wśród ludności.
W celu likwidacji zachorowalności na tyfus plamisty Komitet Wykonawczy Rady Rejonowej postanowił:

1. Ukarać przewodniczących kołchozów „[im.] Woroszyłowa”, „Kyzył-Kazachstan”, „Socjalizm” za niewykonanie działań przecwepidemicznych mandatami po 200 rubli każdy; przewodniczących kołchozów „Udarnik”, „im. K. Marksa”, „im. Krasina” mandatami po 100 rubli każdy i przewodniczącego rady wiejskiej Kyzył-Kum, tow. Saparowa, mandatem 200 rubli.
2. Wszystkich przewodniczących kołchozów, dyrektorów MTS i sowchozów uprzedzić, że jeśli budowy łaźni i komór dezynsekcyjnych nie zostaną ukończone do 19 III b.r., to zostaną oni pociągnięci do surowej odpowiedzialności.
3. Zobowiązać przewodniczących kołchozów i dyrektorów sowchozów do wydzielenia w pełni wyposażonych pomieszczeń-izolatek na 3-5 łóżek w terminie do 19 III b.r.
4. Zobowiązać przewodniczących kołchozów i dyrektorów sowchozów do zapewnienia na czas epidemii transportu dla pracowników medycznych w celu systematycznych wyjazdów w teren.
5. Zobowiązać Kierownika Rejonowego Wydziału Zdrowia, tow. Danilienkę, do rozpoczęcia zabiegów sanitarnych na mieszkańcach kołchozów i prowadzić je nie rzadziej niż raz na dekadę.
6. Zobowiązać przewodniczących kołchozów i dyrektorów sowchozów do zopatrzenia łaźni i komór dezynsekcyjnych w opał, w ilościach wystarczających do ich ciągłej pracy.
7. Zobowiązać Inspektora Wydziału Gospodarki Komunalnej, ob. Szechtmana, do wyposażenia pralni i wyposażenia łaźni tak, aby mogła pełnić funkcję punktu sanitarnego do 20 III 42 r.
8. Polecić Sary-Agaczewskiej Radzie Wiejskiej i milicji poddać obowiązkowym zabiegom sanitarnym przyjeżdżających, a także osoby znajdujące się na terenie rejonu bez określonego zajęcia, nie dopuszczając tych osób do miejsc użyteczności publicznej bez okazania odpowiedniego dokumentu.
9. Zobowiązać przewodniczących rad wiejskich do zabezpieczenia, na czas epidemii, jednej konnej bryczki - do dyspozycji na potrzeby przewozu chorych. Taszkułaska Rada Wiejska powinna mieć dwie dyżurne bryczki (jedna przy radzie wiejskiej, druga przy punkcie medycznym).
10. Kontrolę wykonania niniejszego postanowienia polecić prokuraturze, do 23 III 1942 r.
11. Naczelnikowi Milicji, tow. Ignatiewowi, oraz Sekretarzowi Komitetu Wykonawczego Rady Delegatów Robotniczych, tow. Charitonowowi, polecić wyegzekwowanie kar do 29 III 42 r.

Przewodniczący Komitetu Wykonawczego Rady Delegatów Robotniczych Jermietow

Sekretarz Komitetu Wykonawczego Rady Delegatów Robotniczych, Charitonowow

[Maszynopis w języku rosyjskim, tłumaczenie Janusz Kobryń]
AOsz. F. 134, op.1, sw. 12, d. 79, s. 57

Notatka o sytuacji w rej. pachta-aralskim z dn. 4 VIII 42 r.

 Czimkient, Obwodowy Wydział Zdrowia

Do tow. Makarowej

od Gałacziani, Rejonowy Wydział Zdrowia, Sławianka, rejon pachta-aralski

Raport

W trakcie kontroli [realizacji] postanowień Republikańskiej Komisji Nadzwyczajnej przy Radzie Komisarzy Ludowych Kazachskiej SRR lipca 1942 r. okazało się, że:

1. Pachta-Aralska Rejonowa Nadzwyczajna Komisja Przeciwepidemiczna w ciągu ostatnich miesięcy nie zbierała się. Ostatnie posiedzenie komisji odbyło się 2 lipca 1942 r. i dotyczyło zniżenia zachorowalności dzieci i walce z letnimi zachorowaniami żołądkowo-jelitowymi. Rozkazy Pełnomocnika Państwowego Komitetu Obrony № 7, № 10 nie były przedmiotem pracy komisji.

2. Praca w zakresie organizacji pełnomocników sanitarnych nie jest w pełni prowadzona. Na terenie rejonu są miejsca, gdzie praca pełnomocników jest dobrze prowadzona: kołchozy „Szaga”, „Ałgabas”, „[im.] Czkałowa”, „Krasnyj Awangard”, „1 Maja”, Sowchoz „Kauczuk”. Są także miejsca, gdzie praca pełnomocników sanitarnych nie jest prowadzona, sa to kołchozy: „Oktiabr”, Unimkier „III Pięciolatki”.

3. Budowa ubikacji [wychodków] w centrum rejonu, przy instytucjach oraz domach prywatnych w większości nie jest zrealizowana. Do chwili obecnej Rejonowy Wydział Rolnictwa, Wydział Oświaty Ludowej, [spółdzielnia?] „Pachta-Promszwiej”, a także targowisko – budowy ubikacji [nie] rozpoczęły.

4. Rozkaz komitetu obrony dotyczący budowy łaźni i komór dezynfekcyjnych [woszebojek] przy każdym kołchozie nie jest wykonany. W 41 kołchozach rejonu łaźnie są w 36 kołchozach, komory […]. Istniejące łaźnie i komory nie działają, za wyjątkiem Stacji Maszynowo-Traktorowej i Sowchozu „Kauczuk”.W łaźni w centrum rejonu jest bardzo brudno.

5. Opału do łaźni i komór dezynfekcyjnych nie przygotowano, ponieważ w jako opału używa się suchych pędów bawełny i i innych roślin, które późno schodzą z pól.

6. Opieka medyczna uczniów skierowanych do robót polowych przebiega normalnie. Personel wyjeżdża w teren i prowadzi przyjęcia.

7. W centrum rejonu tak jak wcześniej, mimo zaleceń Komisji [KazSRR], nadal znajduje się w skandalicznym, antysanitarnym stanie. Niedostateczna ilość ubikacji, ogromna ilość nieczystości, brud – to wszystko stwarza korzystne warunki do rozwoju infekcji żołądkowo-jelitowych.

8. W miejscach zamieszkania nie prowadzono kontroli sanitarnych mających na celu wykrycie wszawicy i chorych z gorączką. W lipcu wydział zdrowia wydał polecenie […] o niezwłocznym wykonaniu rozkazu [Państwowego Komitetu Obrony], ale do chwili obecnej Rejonowy Wydział Zdrowia nie ma żadnych informacji o podjętych działaniach. Na zebraniu pracowników medycznych powtórnie wydano polecenia dotyczące wykonania rozkazu. Nie wykonano go jednak, ponadto - zwłaszcza w części dotyczącej odwszawienia i zabiegów w ogniskach tyfusu brzusznego może nie być wykonany w ogóle z powodu braku łaźni i komór [woszebojek] w wielu kołchozach.

9. Zarząd Komunalny Kazachskiej SRR nie przekazał środków na dodatkowe remonty w centrum rejonu. Łaźnia jest nieczynna, a jej remontu nie rozpoczęto.

W trakcie rozmowy z tow. Dżanzanowem wskazano na konieczność budowy łaźni i komór dezynfekcyjnych [woszebojek], ponieważ ich brak w kołchozach wpłynie na realizację rozkazu № 7 Państwowego Komitetu Obrony i walkę z tyfusem w przypadku jego pojawienia się.

4 VIII 42 r.

Gałacziani

[Rękopis w języku rosyjskim, miejscami nieczytelny, tłumaczenie Janusz Kobryń]

AOSz. F. 134,op. 1, sw. 12, d. 79, s. 32.

Protokół narady w os. Wannowka, czerwiec 1942 r.

 Protokół narady pracowników medycznych w os. Wannowka (centrum rejonu).

Obecnych było 35 osób.

Program:

1. Masowa praca wychowawcza pracowników medycznych (referuje tow. Makowiczko)

2. O wnioskach z narady na szczeblu obwodu - o pracy lekarza w wiejskich punktach lekarskich (referuje tow. Rachmarowa).

3. Opieka medyczna w czasie kampanii żniwnej, delegowanie lekarzy na wyznaczone odcinki pracy w celu prowadzenia kontroli działań sanitarnych i przeciwepidemicznych.

4. Zapoznanie z rozkazem Pełnomocnika Państwowego Komitetu Obrony № 7 z dn. 20 V 1942 r.

Po wysłuchaniu sprawozdania tow. Marczenki o masowej pracy oświatowej trzeba uznać, że masowa praca oświatowa prowadzona nie była. Tow. Marczenko w ostatnim czasie nie kierował pracami, co doprowadziło do spadku wydajności i obniżenia dyscypliny pracy.

W jak najkrótszym czasie konieczne jest zawarcie indywidualnych umów, wprowadzić kontrolę wykonania prac, oraz jak najszybciej przeprowadzić wybory uzupełniające do rady rejonowej związku.

Po wysłuchaniu sprawozdania kierownika Rejonowego Wydziału Zdrowia, tow. Rachmarowej, o opiece medycznej dla pracowników polowych w czasie kampanii żniwnej i biorąc pod uwagę, że w roku bieżącym kampania żniwna ma szczególne znaczenie w walce ze znienawidzonym wrogiem, pracownicy medyczni powinni podjąć kroki w celu zapewnienia pracownikom polowym lepszej opieki medycznej.

Skierować szereg lekarzy i pielęgniarek na odcinki [polowe] w celu okazania pomocy medycznej i podniesienia stanu sanitarnego: w żłobkach, brygadach, miejscach zakwaterowania uczniów zmobilizowanych do prac polowych. Ambulatoria przy wiejskich punktach lekarskich i felczerskich powinny zapewnić przyjmowanie pracowników polowych w jak najmniejszym stopniu odrywając ich od prac polowych. Szpitale powinny bezwarunkowo zapewnić hospitalizację i leczenie zakaźnie chorych, dzieci i dorosłych.

W bazach polowych przeprowadzić pogadanki na temat chorób żołądkowo-jelitowych i walki z nimi, pogadanki dla matek o prawidłowym karmieniu piersią i prawidłowej pielęgnacji niemowląt. Powołać pełnomocników sanitarnych (tam gdzie ich nie ma), przeszkolić w zakresie udzielania pierwszej pomocy – samopomoc i pomoc drugiej osobie.

Dyrektorów sowchozów i kierownictwo kołchozów zapoznać z postanowieniem pełnomocnej komisji nadzwyczajnej o obowiązku przydzielenia transportu do przewozu chorych i personelu medycznego.

Po wysłuchaniu sprawozdania kier. Rejonowego Wydziału Zdrowia, tow. Rachmanowej, o pracy lekarza w wiejskich punktach lekarskich, należy zapoznać się z rozkazem № 7 z 20 V 42 r. Pełnomocnika Państwowego Komitetu Obrony i rozkazem № 90 z 8 VI 42 r. „Zapobieganie chorobom infekcyjnym w sezonie letnim” [w] istniejących ogniskach tyfusu plamistego.

Postanowiono:

1. siłami personelu medycznego centrum rejonowego [Wannowka] oaz wiejskich punktów lekarskich i felczerskich przeprowadzić kontrolę wszystkich domów w celu ustalenia stanu sanitarnego poszczególnych mieszkańców;

2. do dnia 1 VIII 42 r. osiągnąć ukończenie budowy łaźni i komór dez. [woszebojek] w tych kołchozach, gdzie ich brak i zapewnić ich prawidłową pracę;

3. prowadzić 100% hospitalizację chorych zakaźnie, a także [nieczytelne] przeprowadzać zabiegi sanitarne w ogniskach zachorowań w ciągu 24 godzin.

   Przewodniczący zebrania (Rachmarowa)

   Sekretarz (Mowszowicz)

[Maszynopis w języku rosyjskim, tłumaczenie Janusz Kobryń]

AOSz. F. 134,op. 1, sw. 12, d. 79, s. 24

Spis personelu i pedagogów Polskiego Domu Dziecka w Gieorgijewce, rejon lengierski

Spis personelu i pedagogów Polskiego Domu Dziecka w Gieorgijewce, rejon lengierski, [obwód południowo-kazachstański]

1. Sonchocka Jadwiga - kierowniczka
2. Pawłowicz Wanda - nauczycielka
3. Toplańska Adela - nauczycielka
4. Schnejd Natalia - nauczycielka
5. Kanarek Janina - niania
6. Pelczar Lila - niania
7. Burkacka Ludmiła - niania

30 maja 1943 r.

[Fragment rękopisu w języku rosyjskim, tłumaczenie Janusz Kobryń]

Raport o Domu Dziecka dla Dzieci Polskich № 5 w Turkiestanie

Południowo-Kazachstański Obwodowy Wydział Oświaty

Raport № 20 o Domu Dziecka dla Dzieci Polskich № 5 w Turkiestanie na dzień 20 XI 1944 r.

Dyrektor domu dziecka Papierbuch A.I., urodzony w roku 1909 wykształcenie wyższe, bezpartyjny, ogólny staż pracy 3 lata, w tym domu dziecka pracuje od 1944 r.

Dom dziecka został przez nas przejęty w lutym 1943 r. z kontyngentem dzieci 124 os., mieści się w Turkiestanie, odległość od stacjo kolejowej 6 km, oświetlenie naftowe. W podwórzu są trzy budynki, wyposażenie jest niedostateczne.

W roku 1943 skierowano do pracy w sowchozie 20 wychowanków, do zakładów pracy 2, do szkół 4.

Przy domu dziecka istnieje niewielkie gospodarstwo pomocnicze. Powierzchnia zasiewów w roku 1944 wyniosła 2 ha, z czego: kukurydzy – 1 ha; buraków ćwikłowych – 0,5 ha; warzyw – 0,5 ha. Z własnego gospodarstwa pomocniczego zebrano: buraków ćwikłowych – 2 t; kapusty – 500 kg; ogórków – 500 kg.

Według norm zatwierdzonych przez Radę Komisarzy Ludowych dla kontyngentu dzieci Domu Dziecka № 5 zaplanowano zapas 9 ton warzyw, a posiada on 4 t.

Praca wychowawcza w domu dziecka jest planowa. Każdy wychowanek ma swoje akta osobowe. Dom dziecka jest wyposażony w podręczniki i pomoce dydaktyczne w języku polskim. Pomieszczenia są wyremontowane. Dla domu dziecka zaplanowano zapas opału 20 t, faktycznie na dzień 20 XI br. zgromadzono 11 t.

Wyniki nauczania w roku szkolnym są następujące: z ogólnej liczby wychowanków 109 nauką objęto 79, nie objęto 29. Z tego: przedszkolaków 24, przerośniętych 4, promowanych do następnych klas 71, poprawki jesienne 7, repetentów 1, wzorowych 42, opóźnionych 8.

Przy domu dziecka działają kółka: chóralne, teatralne, geograficzne.

Dom Dziecka № 5 potrzebuje następujących rzeczy: płaszcze 90, obuwie 120, ubrania i sukienki 260, bielizna 120, koców 120, prześcieradeł 140.

Kontrola wykazała, że w ciągu ostatnich dwóch-trzech miesięcy Dom Dziecka № 5 znacznie poprawił swoją pracę.

Kierownik Wydziału Domów Dziecka (Pikulin)

Inspektor ds. domów dziecka (Łysowa)




[Maszynopis w języku rosyjskim, tłum. Janusz Kobryń]

A.O.Sz. F.121, op.1, sw. 195, d. 1971, s.33

Raport o Sajramskim Domu Dziecka dla Dzieci Polskich № 1

Południowo-Kazachstański Obwodowy Wydział Oświaty

Raport № 12 o Sajramskim Domu Dziecka dla Dzieci Polskich № 1 w Sajramie na dzień 20 listopada 1944 r.

Dyrektor domu dziecka Wajsgurt Borys Borysowicz, urodzony w roku 1916 wykształcenie wyższe, bezpartyjny, ogólny staż pracy 5 lat, w tym domu dziecka pracuje od 1943 r.

Sajramski Dom Dziecka dla Dzieci Polskich № 1 utworzono w lutym 1943 r. w pomieszczeniach dawnego domu dziecka o zaostrzonym rygorze.

Został on zorganizowany w celu poprawy warunków mieszkalno-bytowych [dzieci], które przedtem przebywały w Domach Dziecka dla Dzieci Polskich w Gieorgijewce i Mankiencie, utworzonych przez organizacje filantropijne i przedstawicieli starego polskiego rządu.

Gieorgijewski Dom Dziecka w rejonie lengierskim był wcześniej rozmieszczony w małych, ciasnych i brudnych salach, dzieci spały na wspólnych pryczach, całkowicie bez pościeli, dzieci były brudne i obszarpane, stan domu dziecka antysanitarny, taka sama sytuacja była w Mankienckim Domu Dziecka.

W miesiącu lutym 1943 r. oba domy dziecka zostały przeniesione do os. Sajram, do dobrze wyposażonych pomieszczeń, sale są duże i jasne, podwórze uporządkowane. Utworzono gospodarstwo pomocnicze, jest sad owocowy.

Planowy kontyngent domu dziecka wynosi 130 os., faktycznie na dzień 20 XI br. przebywa w nim 135 os.

Dom dziecka mieści się w os. Sajram w odległości 3 km od linii kolejowej. Oświetlenie naftowe. Pomieszczenia odpowiadają potrzebom domu dziecka. Wyposażenie domu dziecka jest w zasadzie wystarczające.

Powierzchnia zasiewów wynosi 7 ha, na których w roku 1944 zasiano: kukurydzy – 2 ha; buraków ćwikłowych – 2 ha; warzyw – 1; fasoli i grochu – 2 ha. Z własnego gospodarstwa pomocniczego zebrano: ogórków – 500 kg; buraków ćwikłowych – 8 t; kukurydzy i grochu – 360 kg; dyni – 100 kg; suszonych owoców – 1200 kg.

Dom dziecka posiada: koni – 1; krów – 2. Dzieci mają zapewnioną naukę w Polskiej Szkole w Sajramie. Wszystkie dzieci (125) są objęte nauką, za wyjątkiem przedszkolaków.

Praca wychowawcza jest zaplanowana, ma jednak wiele uchybień, co zostało ujęte w rozkazie Obwodowego Wydziału Oświaty. Przy domu dziecka działają kółka teatralne i chóralne, które pracują nieźle.

W roku 1943 skierowano do zakładów pracy 15 os. Za 9 miesięcy roku 1944 skierowano do pracy…, do szkół…, zwrócono rodzicom… [brak wpisów].

Przy domu dziecka zorganizowano pracownie: krawiecką i szewską.

Letnie działania na rzecz poprawy zdrowia były nieźle zorganizowane. Zamiast planowanych 50 os., w obozie letnim objęto nimi 104 os. w ciągu 2,5 mies.

Zakończono remont pomieszczeń mieszkalnych i przeznaczonych dla zwierząt. Dom dziecka ma 50% zapasu opału. Obecnie dom dziecka otrzymał przydział 40 ton węgla, co w zupełności wystarczy na okres zimy. Według norm zatwierdzonych przez Radę Komisarzy Ludowych Dom Dziecka № 1 na okres zimowy powinien mieć 8 ton warzyw, a zgromadzono zapas 8,5 t warzyw.

Dom dziecka potrzebuje następujących rzeczy: płaszcze – 80; obuwie – 100 par; ubrania i sukienki – 130; bielizna – 200 par; koców – 80; prześcieradeł – 200.

Kierownik Wydziału Domów Dziecka (Pikulin)

Inspektor ds. domów dziecka (Łysowa) 

[Maszynopis w języku rosyjskim, tłum. Janusz Kobryń]
A.O.Sz. F.121, op.1, sw. 195, d. 1971, s.32

Aczysaj, „Cmentarz na górze”

We wspomnieniach Sybiraków wymieniane są dwa miejsca pochówków w samym Aczysaju: „Cmentarz na górze” i Cmentarz Muzułmański. Na tej podstawie wyobrażałem sobie dwa cmentarze, które można by porównać do naszych cmentarzy wiejskich. Na miejscu, w trakcie prac terenowych możliwych dzięki ogromnej pomocy Rasyłbieka Utkielbajewa i Sałtanat Dujsienowej, okazało się, że specyfika miejscowości wymusiła zupełnie inne lokalizacje. Na stokach góry, naprzeciw kopalni, kaskadowo wznosiły się domki górników, pomiędzy nimi poziomo przechodziły ulice, czego ślady można dostrzec do tej pory. Bezpośrednio nad domkami zlokalizowane są, częściowo zachowane groby miejscowych mieszkańców. Podobnie usytuowane są mogiły w przyległych, obecnie już nieistniejących, miejscowościach: Staraja i Nowaja Dieriewnia. Oprócz tego istnieją Cmentarz Czeczeński i Cmentarz Japoński.
W realiach lat 40. XX wieku – zmarłych z głodu, ich krewni, znajomi, sąsiedzi (sami bliscy śmierci z wycieńczenia) starali się pochować, wybierając najbliższe nadające się do tego celu miejsce. Opisy takich sytuacji bardzo często pojawiają się w sybirackich relacjach.

Cmentarz widziany od strony wejścia ze śladami silnej erozji zbocza.

W roku 2017 na „Cmentarzu na górze” znajdowało się łącznie 15 krzyży i ich pozostałości wykonanych ze stali. Do ich konstrukcji wykorzystywano dostępny na kopalni materiał, są więc płaskowniki, pręty okrągłe i kwadratowe, rury stalowe. Elementy połączone są nitami, śrubami oraz kształtkami hydraulicznymi. Zachowało się też kilka prętów (zapewne pozostały po krzyżach). Na jednym ze znaków nagrobnych znajdują się trójkątne kawałki grubej blachy, najprawdopodobniej są to pozostałości pięcioramiennej gwiazdy, na innym niewielka tabliczka z grubej blachy, niestety bez napisów. Na czterech krzyżach zachowały się napisy w języku rosyjskim (pisownia oryginalna): „Здесь покоится прах Лямина Виктора Петровича род.. 4 VII 42 умер 12 IV 43.” oraz „Щерба МА 21 XI 42 5 XII 43”, „1932. г. Ум. Июня 17. Раба Божа Эвдокия Саблина от рода 19 л.”; „1933 7 [17?] июня Х.К.Н.Я.Ш.”
Dwa z nich wykonane na kawałkach grubej blachy, pierwszy wybity jest przecinakiem, drugi naspawany, trzeci i czwarty wybite przecinakiem na płaskownikach tworzących krzyż prawosławny.

Obelisk przy wejściu na cmentarz

Na zdjęciach: zachowane krzyże.

 

Tabliczka z naspawanym napisem.

Wspinający się po zboczu Rasyłbiek Utkielbajew, w tle widok z cmentarza w stronę kopalni, lipiec 2017 r.

Janusz Kobryń

Gospodarstwa przy domach dziecka w obwodzie południowo-kazachstańskim za 1944 r.

 

Informacje o gruntach w gospodarstwach pomocniczych domów dziecka

lp	Nazwa domu dziecka	Rejon	Konieczna pow. ziemi	pow. posiadana za rok 1944	w tym:
					formalnie przydzielone	nie nadające się
	Dżuwaliński	dżuwaliński	15	15	-	-
	Dom dziecka № 17	tiulkubasski	16	16	8	-
	Sajramski № 1	sajramski	8	4	-	-
	Sajramski № 1	sajramski	10	-	-	-
	Sajramski № 14	sajramski	13	13	4	-
	Dom dziecka № 15	lengierski	15	15	-	-
	Dom dziecka № 11	czymkiencki	21	21	13	-
	Dom dziecka № 4	Turkiestan	25	25	-	25
	Dom dziecka № 5	Turkiestan	12	1,5	-	-
	Szkoła specjalna	Turkiestan	3	1	-	-
	Suzacki	suzacki	10	10	-	-
	Dom dziecka № 8	aryski	12	12	4	-
	Czubarowski	aryski	12	12	-	-
	Sary-Agaczewski	sary-agaczewski	30	30	30	30
	Pachta-Aralski	pachta-aralski	7	3	-	-
	Czajanowski	czajanowski	15	15	15	15
	Dom dziecka № 10	bostandycki	10	6	-	-
	Dom dziecka № 3	czymkiencki	7	7	3	-
	Starobielski	Czymkient	3	-	-	-
	Woroneżski	Czymkient	3	-	-	-
	Aczysajski	turkiestański	3	-	-	-
	Ogółem		250	206,5	77	70

Naczelnik wydziału ds. domów dziecka Pikulin
Inspektor ds. domów dziecka Łysowa
[Jednostki miary w dokumencie nie są podane. Na podstawie innych zapisów, widoczne jest, że podano powierzchnię w ha. Maszynopis w języku rosyjskim, tłum. Janusz Kobryń]
A.O.Sz. F.121, op.1, sw. 195, d. 1971, s.45

Poszukiwania

 Na prośbę krewnych mieszkających w Kazachstanie poszukuję Władysława Biechana (być może nosi nazwisko panieńskie matki), urodzonego najprawdopodobniej w roku 1946. Jego matka była jedną z pięciu Polek, które w roku 1944 mieszkały na terenie kołchozu „Komuna” rada wiejska Atabaj, rejon turkiestański, obwód czimkencki (południowo-kazachstański). Prawdopodobnie miała rodzeństwo lub krewnych w Polskim Domu Dziecka w Turkiestanie – we wspomnieniach zachowało się wspomnienie kobiety niosącej w worku kolby dojrzewającej kukurydzy (czerwiec lub lipiec 1944-1945), pieszo podążającej w kierunku Turkiestanu. W roku 1946, będąc w ciąży wyjechała do Polski. Około roku 2010 w rosyjskiej audycji „Żdi mienia” odczytano list od „Wołodi iz Polszy”, który poszukiwał swojego ojca. Podał przy tym dokładny adres kołchozu. Niestety mimo reakcji krewnych nie udało się nawiązać z nim kontaktu.

Dane kontaktowe: Janusz Kobryń, Bystrzyca Kłodzkaa, e-mail. sybiracy.stowarzyszenie@gmail.com

Szasztiube (Шаштөбе), wieś w rejonie turkiestańskim. W latach 1940-1946 mieszkało tu kilka rodzin - obywateli polskich deportowanych do ZSRR. Na drugim zdjęciu teren, na którym znajdował się cmentarz, gdzie chowano zmarłych obywateli polskich. Nie udało nam się ustalić dokładnej liczby zmarłych, w pamięci mieszkańców zachowały się wspomnienia o pięciu pochowanych, w tym jednej kobiecie. Z nazwisk zesłańców zachowało się jedno - Miechowski lub Miechowicz.

Lista wychowanków Polskiego Internatu na stacji Burnoje

Lista wychowanków Polskiego Internatu na stacji Burnoje, rejon Dżuwaliński, obwód Południowo-Kazachstański [lista niedatowana, sporządzona najprawdopodobniej pod koniec roku 1945 w związku z planowaną repatriacją]:

1. Andruszkiewicz Czesław
2. Andruszkiewicz Janina
3. Bałtrik (lub Bulko?) Eugeniusz
4. Bałtrik Leokadia
5. Bergazin Roza
6. Bernard Abram
7. Bernard Sara
8. Grinszpan Adam
9. Grzelak Mieczysław
10. Ignatowska Chiejwiet
11. Ignatowska Fajga
12. Iliukiewicz Alieke (?)
13. Jachimiuk Aleksandra
14. Jagiełło Witold
15. Jagiełło Władysław
16. Kalwas Regina
17. Kondak Teresa
18. Kopułowicz Jadwiga
19. Korol Leonarda
20. Korol Maria
21. Kozik Irena
22. Kresz Karola
23. Kresz Zelig
24. Krupa Krystyna
25. Krupa Tadeusz
26. Krupa Witold
27. Marko Nina
28. Marko Tadeusz
29. Nowosad Nina
30. Pełsberg Henryk
31. Podietawa Eugeniusz
32. Podietawa Marian
33. Puder Arkady
34. Rakoczyńska Jadwiga
35. Rakoczyński Jankiel
36. Romanczuk Piotr
37. Rubinsztajn Zygmunt
38. Rudnicki Wacław
39. Sypniewski Aleksander
40. Sypniewski Antoni
41. Szpula Janina
42. Szpula Józef
43. Szpula Serafina
44. Szpula Urszula
45. Szydłowska Lucyna
46. Szydłowska Teresa
47. Szydłowski Czesław
48. Szydłowski Sławomir
49. Szymnik Regina
50. Truszkowski Marian
51. Tugentman Majer
52. Tugentman Sabiek
53. Windicki Bliama
54. Windicki Jakub
55. Wojtaszek Zygmunt
56. Zgieb Henryk
57. Zgieb Kazimierz
58. Zgieb Leokadia

Lista sierot:

1. Dembiak Bronisława
2. Biegen Stefan
3. Szczepańska Emilia
4. Hofman Mojsiej

Dyrektor szkoły Smołowska, kierownik internatu Bronsztein.

Poszukuję krewnych zaginionej w czasie zesłania Anieli Kosior urodzonej w roku 1922 lub 1924. Wraz z rodzicami Bartłomiejem i Katarzyną (c. Józefa) i rodzeństwem: Leonem (1911), Marianem (1912), Bronisławem (1923), Aleksandrem (1925), Adamem (1927), Marią (1929) przed wojną mieszkała we wsi Witosówka, powiat Trembowla. Najprawdopodobniej w lutym 1940 roku zostali deportowani do Komi ASRR (wg innej wersji do Ałtajskiego Kraju), w roku 1941 wyjechali do południowego Kazachstanu aby wstąpić do armii Andersa.
Do Iranu, a następnie Indii i Afryki, ewakuowano wraz z wojskiem najmłodszą trójkę. Najstarszy z rodzeństwa, Leon, brał udział w kampanii wrześniowej, w roku 1941-1942 został zmobilizowany do Armii Czerwonej, zginął na froncie pozostawiając żoną Katarzynę i syna Romana. Marian równiez został powołany do wojska, przeżył. Po wojnie w maju 1946 roku Bartłomiej i Katarzyna, z synową Katarzyną i wnukiem Romanem wrócili do kraju. Kontakt: sybiracy.stowarzyszenie@gmail.com lub tel 606-205-489