Lista pracowników Szkoły-Internatu dla Dzieci Polskich № 5 w Turkiestanie, 1945 r.

 Lista pracowników narodowości polskiej i żydowskiej Internatu i Szkoły dla Dzieci Polskich im. Wandy Wasilewskiej w Turkiestanie

1. Horowic Ozjasz 
2. Hirszberg Anna
3. Krigsajzen/Kriksaizen Ewa
4. Sztiftel Roza
5. Wunderbaum Mojsiej
6. Szenfeld Dawid
7. Braude Abram
8. Gonat Lola
9. Borodaj Antonina
10. Handerek Władysława
11. Adamska Leokadia
12. Solecka Jadwiga
13. Truszkowski Ignacy
14. Zak Jakow
15. Sokołow Mikołaj
16. Skowrońska Krystyna
17. Szczupak  Bronisława
18. Appel Helena
19. Tennenbaum Dora
20. Rajch Maria
21. Gefen Zelman
22. Gorowic Hirsz
23. Citerman Jakow
24. Teneta Władysława

26 grudnia 1945 r.

[Fragment rękopisu - listy w języku rosyjskim, tłumaczenie Janusz Kobryń]

Spis personelu i pedagogów Polskiego Domu Dziecka w Gieorgijewce, rejon lengierski

Spis personelu i pedagogów Polskiego Domu Dziecka w Gieorgijewce, rejon lengierski, [obwód południowo-kazachstański]

1. Sonchocka Jadwiga - kierowniczka
2. Pawłowicz Wanda - nauczycielka
3. Toplańska Adela - nauczycielka
4. Schnejd Natalia - nauczycielka
5. Kanarek Janina - niania
6. Pelczar Lila - niania
7. Burkacka Ludmiła - niania

30 maja 1943 r.

[Fragment rękopisu w języku rosyjskim, tłumaczenie Janusz Kobryń]

Lista dzieci Polskiego Domu Dziecka w Gieorgijewce, 30 maja 1943 r.

Lista dzieci Polskiego Domu Dziecka w Gieorgijewce, rejon lengierski

1. Bajtner Aleksander
2. Budzyniak Władysław
3. Budzyniak Regina
4. Andruszko Katarzyna
5. Bratczuk Jan
6. Bratczuk Bolesława
7. Walczak Fadiej [?]
8. Walczak Stanisław
9. Wróblewski Antoni
10. Wróblewska Krystyna
11. Więcek Kazimiera
12. Wistreich Wanda
13. Goplański Jerzy
14. Goplański Bogusław
15. Herszkowicz Adela
16. Herszkowicz Irena
17. Golberg/Gojbierg Dusia
18. Gonet Adela
19. Geneldenman Artur
20. Teler Icek
21. Brand Brandla
22. Brand Chaja
23. Baas Sara
24. Elbaum Abram
25. Elbaum Mechel
26. Elbaum Mojsze
27. Elbaum Ryfka
28. Eksztein Alicja
29. Kisiel Wiesław
30. Kisiel Alberta
31. Kłysz Edward
32. Kłysz Julian
33. Kłysz Kazimiera
34. Kostyszak Jan
35. Kostyszak Maria
36. Kornast Karl
37. Kurek Jan
38. Kurek Józef
39. Kurek Waleria
40. Kazimirek Wolf
41. Lew Pinka
42. Międlarz
43. Metelica Eugeniusz
44. Metelica Maria
45. Lipiec Matla
46. Płotnicka Agnieszka
47. Ostrowska Eugenia
48. Ostrowska Natalia
49. Ostrowska Kazimiera
50. Sosnowski Józef
51. Sosnowska Eugenia [?]
52. Szylar Zofia
53. Szylar Józef
54. Schneid Bogusław
55. Szuldman Szaja
56. Szuldman Chaja
57. Szuldman Aron
58. Szczypek Stanisława
59. Ficyk Bogdan
60. Ficyk Eugeniusz
61. Szczypek Józef
62. Opoczyński Jan

Lista dzieci starszych będących na utrzymaniu Domu Dziecka, pracujących w gospodarstwie pomocniczym:

1. Ostrowski Edward
2. Lew Hirsz
3. Pęczak Leonard
4. Międlarz August
5. Turkacki Zbigniew
6. Szczypek Piotr
7. Gonet Mieczysław
8. Kornast Antoni
9. Kurek Stanisław
10. Sosnowski Andrzej
11. Sosnowska Henryka
12. Wróblewska Halina
13. Opoczyńska Mira

Liczba dzieci pozostających na utrzymaniu Polskiego Domu Dziecka w Gieorgijewce 75 osób (słownie siedemdziesiąt pięć)


Gieorgijewka w rej. lengierskim, dnia 30 maja 1943 r.

Podpis kierowniczki Sonchocka

[Fragment rękopisu w języku rosyjskim, tłumaczenie Janusz Kobryń]

Pismo RKL Kaz. SRR z 16 V 1942 r. w sprawie kontaktów z przedstawicielami Armii Polskiej .

Rada Komisarzy Ludowych Kazachskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej

16 maja 1942 r.

Ściśle tajne

Do Przewodniczącego Komitetu Wykonawczego Południowo-Kazachstańskiej Rady Delegatów Robotniczych, tow. Sagintijewa [Sagintajewa]

Z otrzymanego przez RKL KazSRR raportu Komitetu Wykonawczego Wschodnio-Kazachstańskiej Rady Delegatów Robotniczych z dn. 9 IV 42 r. № 135 s.s. wynika, że kierownictwo tego Komitetu Wykonawczego (tow. Rysbiekow I.K.) dopuściło się rażących błędów w swoich kontaktach z przedstawicielami Armii Polskiej.

Błędy te można podsumować następująco:

1. Na terenie obwodu dopuszczono do utworzenia przedstawicielstwa polskiego wojska, na co Komitet Wykonawczy Rady Delegatów Robotniczych od nikogo zgody nie otrzymał.
2. Organizacja powitania na dworcu „przedstawicieli” polskiego wojska przez delegatów Obwodowego Komitetu Wykonawczego Rady Delegatów Robotniczych i Obwodowej Komendantury Wojskowej była bezprawna, ponieważ do powitań tego rodzaju prawo posiadają tylko akredytowani przy rządzie ZSRR przedstawiciele innych państw, a nie dowolni „przedstawiciele”, a tym bardziej prawa do takich powitań nie mają działający bezprawnie przedstawiciele polskiego wojska.
3. Tow. Rysbiekow wziął udział w obchodach świąt Bożego Narodzenia zorganizowanych przez „przedstawiciela” polskiego wojska, co jest absolutnie niedopuszczalne i powinno być stanowczo potępione. Udział kierownictwa radzieckiego urzędu w ceremonii z okazji święta religijnego, zamiast walki z religią, jest zaprzeczeniem polityki naszej partii i rządu i nie może być tolerowane.
4. Przedstawicielowi polskiego wojska zezwolono na wywieszenie polskiej flagi i szyld z polskim godłem, co także jest nieprawidłowe.
5. Błędem jest także oddanie do dyspozycji „przedstawiciela” polskiego wojska osobnego budynku dla przyjeżdżających obywateli polskich. Jeśli obywatele przyjeżdżający do miasta obwodowego czekają na skierowanie do rejonów i mieszkają w mieście kilka dni, to należy ich kwaterować według normalnych zasad, a nie w wydzielonych pomieszczeniach.

Przekazując powyższe informacje do wiadomości przewodniczących komitetów obwodowych rad delegatów robotniczych, Rada Komisarzy Ludowych KazSRR surowo nakazuję wziąć je pod uwagę i w trakcie dalszej pracy nie dopuszczać do podobnych błędów.

Zast. Przewodniczącego Rady Komisarzy Ludowych Kazachskiej SRR (A. Zagowieliew)

[Maszynopis w języku rosyjskim, tłum. Janusz Kobryń]

A.O.Sz. F.181, op.6, sw. 1, d. 22, s.1,2

Raport o Domu Dziecka dla Dzieci Polskich № 5 w Turkiestanie

Południowo-Kazachstański Obwodowy Wydział Oświaty

Raport № 20 o Domu Dziecka dla Dzieci Polskich № 5 w Turkiestanie na dzień 20 XI 1944 r.

Dyrektor domu dziecka Papierbuch A.I., urodzony w roku 1909 wykształcenie wyższe, bezpartyjny, ogólny staż pracy 3 lata, w tym domu dziecka pracuje od 1944 r.

Dom dziecka został przez nas przejęty w lutym 1943 r. z kontyngentem dzieci 124 os., mieści się w Turkiestanie, odległość od stacjo kolejowej 6 km, oświetlenie naftowe. W podwórzu są trzy budynki, wyposażenie jest niedostateczne.

W roku 1943 skierowano do pracy w sowchozie 20 wychowanków, do zakładów pracy 2, do szkół 4.

Przy domu dziecka istnieje niewielkie gospodarstwo pomocnicze. Powierzchnia zasiewów w roku 1944 wyniosła 2 ha, z czego: kukurydzy – 1 ha; buraków ćwikłowych – 0,5 ha; warzyw – 0,5 ha. Z własnego gospodarstwa pomocniczego zebrano: buraków ćwikłowych – 2 t; kapusty – 500 kg; ogórków – 500 kg.

Według norm zatwierdzonych przez Radę Komisarzy Ludowych dla kontyngentu dzieci Domu Dziecka № 5 zaplanowano zapas 9 ton warzyw, a posiada on 4 t.

Praca wychowawcza w domu dziecka jest planowa. Każdy wychowanek ma swoje akta osobowe. Dom dziecka jest wyposażony w podręczniki i pomoce dydaktyczne w języku polskim. Pomieszczenia są wyremontowane. Dla domu dziecka zaplanowano zapas opału 20 t, faktycznie na dzień 20 XI br. zgromadzono 11 t.

Wyniki nauczania w roku szkolnym są następujące: z ogólnej liczby wychowanków 109 nauką objęto 79, nie objęto 29. Z tego: przedszkolaków 24, przerośniętych 4, promowanych do następnych klas 71, poprawki jesienne 7, repetentów 1, wzorowych 42, opóźnionych 8.

Przy domu dziecka działają kółka: chóralne, teatralne, geograficzne.

Dom Dziecka № 5 potrzebuje następujących rzeczy: płaszcze 90, obuwie 120, ubrania i sukienki 260, bielizna 120, koców 120, prześcieradeł 140.

Kontrola wykazała, że w ciągu ostatnich dwóch-trzech miesięcy Dom Dziecka № 5 znacznie poprawił swoją pracę.

Kierownik Wydziału Domów Dziecka (Pikulin)

Inspektor ds. domów dziecka (Łysowa)




[Maszynopis w języku rosyjskim, tłum. Janusz Kobryń]

A.O.Sz. F.121, op.1, sw. 195, d. 1971, s.33

Raport o Sajramskim Domu Dziecka dla Dzieci Polskich № 1

Południowo-Kazachstański Obwodowy Wydział Oświaty

Raport № 12 o Sajramskim Domu Dziecka dla Dzieci Polskich № 1 w Sajramie na dzień 20 listopada 1944 r.

Dyrektor domu dziecka Wajsgurt Borys Borysowicz, urodzony w roku 1916 wykształcenie wyższe, bezpartyjny, ogólny staż pracy 5 lat, w tym domu dziecka pracuje od 1943 r.

Sajramski Dom Dziecka dla Dzieci Polskich № 1 utworzono w lutym 1943 r. w pomieszczeniach dawnego domu dziecka o zaostrzonym rygorze.

Został on zorganizowany w celu poprawy warunków mieszkalno-bytowych [dzieci], które przedtem przebywały w Domach Dziecka dla Dzieci Polskich w Gieorgijewce i Mankiencie, utworzonych przez organizacje filantropijne i przedstawicieli starego polskiego rządu.

Gieorgijewski Dom Dziecka w rejonie lengierskim był wcześniej rozmieszczony w małych, ciasnych i brudnych salach, dzieci spały na wspólnych pryczach, całkowicie bez pościeli, dzieci były brudne i obszarpane, stan domu dziecka antysanitarny, taka sama sytuacja była w Mankienckim Domu Dziecka.

W miesiącu lutym 1943 r. oba domy dziecka zostały przeniesione do os. Sajram, do dobrze wyposażonych pomieszczeń, sale są duże i jasne, podwórze uporządkowane. Utworzono gospodarstwo pomocnicze, jest sad owocowy.

Planowy kontyngent domu dziecka wynosi 130 os., faktycznie na dzień 20 XI br. przebywa w nim 135 os.

Dom dziecka mieści się w os. Sajram w odległości 3 km od linii kolejowej. Oświetlenie naftowe. Pomieszczenia odpowiadają potrzebom domu dziecka. Wyposażenie domu dziecka jest w zasadzie wystarczające.

Powierzchnia zasiewów wynosi 7 ha, na których w roku 1944 zasiano: kukurydzy – 2 ha; buraków ćwikłowych – 2 ha; warzyw – 1; fasoli i grochu – 2 ha. Z własnego gospodarstwa pomocniczego zebrano: ogórków – 500 kg; buraków ćwikłowych – 8 t; kukurydzy i grochu – 360 kg; dyni – 100 kg; suszonych owoców – 1200 kg.

Dom dziecka posiada: koni – 1; krów – 2. Dzieci mają zapewnioną naukę w Polskiej Szkole w Sajramie. Wszystkie dzieci (125) są objęte nauką, za wyjątkiem przedszkolaków.

Praca wychowawcza jest zaplanowana, ma jednak wiele uchybień, co zostało ujęte w rozkazie Obwodowego Wydziału Oświaty. Przy domu dziecka działają kółka teatralne i chóralne, które pracują nieźle.

W roku 1943 skierowano do zakładów pracy 15 os. Za 9 miesięcy roku 1944 skierowano do pracy…, do szkół…, zwrócono rodzicom… [brak wpisów].

Przy domu dziecka zorganizowano pracownie: krawiecką i szewską.

Letnie działania na rzecz poprawy zdrowia były nieźle zorganizowane. Zamiast planowanych 50 os., w obozie letnim objęto nimi 104 os. w ciągu 2,5 mies.

Zakończono remont pomieszczeń mieszkalnych i przeznaczonych dla zwierząt. Dom dziecka ma 50% zapasu opału. Obecnie dom dziecka otrzymał przydział 40 ton węgla, co w zupełności wystarczy na okres zimy. Według norm zatwierdzonych przez Radę Komisarzy Ludowych Dom Dziecka № 1 na okres zimowy powinien mieć 8 ton warzyw, a zgromadzono zapas 8,5 t warzyw.

Dom dziecka potrzebuje następujących rzeczy: płaszcze – 80; obuwie – 100 par; ubrania i sukienki – 130; bielizna – 200 par; koców – 80; prześcieradeł – 200.

Kierownik Wydziału Domów Dziecka (Pikulin)

Inspektor ds. domów dziecka (Łysowa) 

[Maszynopis w języku rosyjskim, tłum. Janusz Kobryń]
A.O.Sz. F.121, op.1, sw. 195, d. 1971, s.32

Raport o Suzackim Domu Dziecka

Południowo-Kazachstański Obwodowy Wydział Oświaty

Raport № 18 o Suzackim Domu Dziecka w obwodzie południowo-kazachstańskim na dzień 20 listopada 1944 r.

Dyrektor domu dziecka Utitdiejew [?] Alibiek, urodzony w roku 1909, wykształcenie wyższe, bezpartyjny, ogólny staż pracy pedagogicznej od roku 1938, w tym domu dziecka pracuje od 1944 r.

W pomieszczeniach Suzackiego Domu Dziecka mieścił się poprzednio Dom Dziecka dla Polskich Dzieci. Po przeniesieniu polskich dzieci do domów dziecka dla dzieci polskich: Sajramskiego i Turkiestańskiego, w pomieszczeniach zajmowanych przez Dom Dziecka dla Dzieci Polskich zorganizowano dom dziecka dla dzieci tutejszych mieszkańców. Kontyngent dzieci w nowo powstałym domu dziecka na dzień 20 XI br. wynosił 30 os., przy planowym kontyngencie 100 os. Pomieszczenia nie są w pełni przystosowane do potrzeb domu dziecka. Od linii kolejowej odległość domu dziecka wynosi 60 km. Przy domu dziecka jest gospodarstwo pomocnicze. Na 8 ha zasiano: pszenicy – 3 ha; jęczmienia – 2 ha; prosa – 1 ha; kukurydzy – 1,5 ha; buraków ćwikłowych – 0,5 ha; warzyw – 1 ha. Ze swojego gospodarstwa pomocniczego dom dziecka zebrał: buraków ćwikłowych – 800 kg; pszenicy – 500 kg; kukurydzy – 400 kg.

Pogłowie zwierząt: krów – 4; cieląt – 4; kóz i owiec – 19; koni – 2; osłów – 3; wołów roboczych – 2.

Póki co praca wychowawcza domu dziecka zorganizowana jest na niskim poziomie. Kadry nie są kompletne – brakuje 3 wychowawców.

Remont pomieszczeń mieszkalnych i przeznaczonych dla zwierząt zakończono. Zgromadzono zapasy pasz dla zwierząt. Zapasy opału wystarczą na 60% sezonu grzewczego.

Aby nowo utworzony Suzacki Dom Dziecka mógł być zapełniony nowym kontyngentem dzieci konieczne są: płaszcze – 70; obuwia - 100 par; ubrania i sukienki – 140; bielizny – 260; koców – 80; prześcieradeł – 160; materacy – 80; ręczników – 260.

W celu pomocy we właściwej organizacji pracy nowo utworzonego domu dziecka Obwodowy Wydział Oświaty delegował tam swojego pracownika.


Kierownik Wydziału Domów Dziecka (Pikulin)
Inspektor ds. domów dziecka (Łysowa)

[Gramatyka i szyk zdań oryginału pozostawiają wiele do życzenia, starałem się to w jakimś stopniu oddać w tłumaczeniu.
Maszynopis w języku rosyjskim, tłum. Janusz Kobryń]
A.O.Sz. F.121, op.1, sw. 195, d. 1971, s.31