Raport o Domu Dziecka № 4 w Turkiestanie

Południowo-Kazachstański Obwodowy Wydział Oświaty



Raport № 3 o Domu Dziecka № 4 w Turkiestanie na dzień 20 listopada 1944 r.

Dyrektor domu dziecka Tupikow Aleksand Fiodorowicz, urodzony w roku 1895, bezpartyjny, wykształcenie średnie pedagogiczne, staż pracy pedagogicznej 18 lat, w tym w domach dziecka 17 lat. Przeniesiony do domu dziecka № 4 w miesiącu wrześniu b.r. z bostandyckiego domu dziecka, w którym pracował od roku 1941.

Dom Dziecka № 4 ma charakter mieszany, są w nim dzieci z ewakuowanego Kijowskiego Domu Dziecka № 10 z kontyngentem dzieci 102 os., który przybył 31 stycznia 1942 r. i Rożdiestwieno-Kamskiego Domu Dziecka z kontyngentem dzieci 120 os., przybyłego z obwodu woroneżskiego 15 XI 41 r.

Planowy kontyngent domu dziecka № 4 – 450 os., na dzień 20 XI br. było w nim 280 os. Dom dziecka znajduje się w Turkiestanie w odległości 6 km od stacji kolejowej. Rozmieszczony jest w dobrze wyposażonych pomieszczeniach i zaopatrzony w inwentarz trwały. Brak pozostałego wyposażenia, a zwłaszcza pościeli, odzieży i obuwia, co nie pozwala na umieszczenie w nim dodatkowej ilości dzieci, w ramach planowego kontyngentu.

W latach 1941-1943 skierowano do pracy 246 dzieci, w tym do zakładów pracy 35, na naukę zawodu 181, do rodzin zastępczych 3, zwrócono rodzicom 118 os. Za 9 mies. 1944 r. do pracy i na naukę skierowano 59 os., rodzicom zwrócono 40 os.

Przy domu dziecka istnieje gospodarstwo pomocnicze, planowana powierzchnia zasiewów na rok 1944 – 25 ha, faktycznie obsiano 12 ha. Niewykonanie planu tłumaczone jest tym, że grunty znajdują się w odległości 60 km, wiele z nich nie nadaje się do uprawy, nie ma możliwości nawadniania. To wszystko doprowadziło do tego, że zasiewy zbóż i warzyw przepadły. Taka sama sytuacja miała miejsce w latach poprzednich.

Pogłowie bydła: koni – 6; krów – 37; cieląt – 18; wołów roboczych – 2; kóz i owiec – 388; wielbłądów – 3.

Dom Dziecka № 4 jest najlepszy w obwodzie pod względem pracy dydaktyczno-wychowawczej, pracy organizacji dziecięcych i dziecięcej twórczości amatorskiej.

Wobec konieczności zmiany metod pracy domów dziecka zgodnie z wymaganiami czasów wojny i wykorzystując doświadczenia Makarenki, od początku roku 1943 wprowadzono tu nowe struktury samorządu dziecięcego, skierowane na wpojenie dzieciom nawyków wojskowych: zorganizowano sieć dowódców/drużynowych i grup we wszystkich rodzajach dziecięcej aktywności, sieć ta odgrywa znaczną rolę w organizacji pracy klubów, zajęć pozalekcyjnych, kółek i angażowaniu dzieci w te działania.

W domu dziecka wprowadzono przygotowanie wojskowe i służbę wartowniczą wychowanków.

1 X odbyły się wybory do rady drużynowych, zorganizowano następujące grupy: nauki i pracy – 2; dowódcze – 1; higieniczno-sanitarna - 1; kultury masowej – 1; gospodarcze – 2; muzyczna – 1; redakcyjna – 1. Do kierowania tymi grupami wyznaczono pedagogów.

W domu dziecka istnieją i dobrze pracują organizacje komsomolskie i pionierskie [do których należy]: komsomolców – 25; pionierów – 137; oktiabriat [dzieci 7-9 lat] – 58. Okazują one dużą pomoc dyrekcji w zakresie pracy domu dziecka.

Grupy pionierskie domu dziecka prowadzą korespondencję z żołnierzami na froncie, a także dawnymi pedagogami, wychowankami oraz wychowanką domu dziecka i żołnierką partyzantki ob. Liranczin, Bohaterem ZSRR majorem N. W. Rudym. W sztabie drużyny znajduje się dziennik korespondencji z żołnierzami na froncie.

Wyniki domu dziecka № 4 w roku szkolnym 1943-1944 są następujące: z całego kontyngentu dzieci (260), nauką objętych było 232; nie objętych 28, z czego przedszkolaków 4; przerośniętych 7; nowo przybyłych 10; chorych 7; promowanych do następnych klas 228; do egz.poprawkowych jesienią 3; repetentów 11; wzorowych 49; opóźnionych 14.

Do początku roku szkolnego dzieci były zapisane do szkoły, rozdzielone do klas. Wychowankowie są zaopatrzeni w podręczniki, przybory szkolne, art. piśmiennicze.

W Domu Dziecka № 4 działają koła: chóralne, teatralne, taneczne, instrumentów dętych, recytatorskie, muzyczne obejmujące 120 [?] os.

Pod kierownictwem instruktora przysposobienia wojskowego prowadzone są krótkie kursy, a absolwenci tych kursów prowadzą zajęcia przygotowania wojskowego. W roku 1943-1944 podczas przeglądu [przygotowania] wojskowego Dom Dziecka № 4 zajął pierwsze miejsce w rejonie i rozkazami Rejonowej Komendantury Wojskowej i Rejonowego Wydziału Oświaty otrzymał podziękowanie. 28 VII 44 r. dom dziecka zajął pierwsze miejsce w rejonowym konkursie twórczości dziecięcej. W roku szkolnym 1943-1944 dzieci z domu dziecka zebrały 412 kg ziół leczniczych i 3118 kg złomu.

Przy domu dziecka działają warsztaty przygotowujące do pracy w produkcji: krawiecki - 35 os; rękodzieła artystycznego – 27 os.; ślusarski – 20 os.; szewski – 15 os.

W domu dziecka dobrze zorganizowano letnią kampanię na rzecz poprawy stanu zdrowia, od 16 VII br. wszystkie dzieci (260) wyjechały do letniego obozu we wsi Kusz-Ata. W obozie zorganizowano szereg interesujących i zajmujących grupowych zajęć kulturalno-wychowawczych z zakresu twórczości dziecięcej.

Przygotowania do zimy. Zakończono naprawę odzieży, butów, pościeli, a także remonty pomieszczeń mieszkalnych i przeznaczonych dla zwierząt. Pasza dla zwierząt przygotowana. Dom dziecka nie jest zaopatrzony w warzywa. Opału dostarczono 73,5 t paliwa umownego, co stanowi 80% zapotrzebowania domu dziecka w sezonie zimowym.

W decyzji Obwodowej Rady z dn. 2 XI szczególne miejsce zajmuje sprawa gruntów rolnych.

Organom rejonowym zwrócono uwagę na bezduszny stosunek do potrzeb domu dziecka i polecono niezwłocznie przydzielić mu nadające się do uprawy i mające możliwości nawadniania grunty, zaopatrzyć wychowanków domu dziecka w warzywa i wykonać szereg innych działań, zgodnie z poleceniami Zast. Przew. Obwodowego Komitetu Wykonawczego i upoważnionego pracownika Obw. wydz. Oświaty.

W związku z miesięczną akcją likwidacji zjawiska dzieci bez nadzoru tj. bezdomnych a także bez rodziców lub opiekunów [biezprozornosti i bieznadzornosti] i koniecznością rozmieszczania wziętych z ulic dzieci Obwodowy Komitet Wykonawczy postanowił powiększyć dom dziecka o 200 miejsc, co jest możliwe, lecz wymaga zaopatrzenia domu dziecka w pościel, odzież, obuwie.

Z dobrą pracę starszy instruktor przysposobienia wojskowego Turkiestańskiego Domu Dziecka № 4 tow. Kołpakow N.F. otrzymał od Obwodowego Wydziału Oświaty wyrazy wdzięczności i przedstawił jego kandydaturę do republikańskiego odznaczenia.


Kierownik Wydziału Domów Dziecka (Pikulin)
Inspektor ds. domów dziecka (Łysowa)


[Maszynopis w języku rosyjskim, tłum. Janusz Kobryń]
A.O.Sz. F.121, op.1, sw. 195, d. 1971, s.16

Aczysaj, „Cmentarz na górze”

We wspomnieniach Sybiraków wymieniane są dwa miejsca pochówków w samym Aczysaju: „Cmentarz na górze” i Cmentarz Muzułmański. Na tej podstawie wyobrażałem sobie dwa cmentarze, które można by porównać do naszych cmentarzy wiejskich. Na miejscu, w trakcie prac terenowych możliwych dzięki ogromnej pomocy Rasyłbieka Utkielbajewa i Sałtanat Dujsienowej, okazało się, że specyfika miejscowości wymusiła zupełnie inne lokalizacje. Na stokach góry, naprzeciw kopalni, kaskadowo wznosiły się domki górników, pomiędzy nimi poziomo przechodziły ulice, czego ślady można dostrzec do tej pory. Bezpośrednio nad domkami zlokalizowane są, częściowo zachowane groby miejscowych mieszkańców. Podobnie usytuowane są mogiły w przyległych, obecnie już nieistniejących, miejscowościach: Staraja i Nowaja Dieriewnia. Oprócz tego istnieją Cmentarz Czeczeński i Cmentarz Japoński.
W realiach lat 40. XX wieku – zmarłych z głodu, ich krewni, znajomi, sąsiedzi (sami bliscy śmierci z wycieńczenia) starali się pochować, wybierając najbliższe nadające się do tego celu miejsce. Opisy takich sytuacji bardzo często pojawiają się w sybirackich relacjach.

Cmentarz widziany od strony wejścia ze śladami silnej erozji zbocza.

W roku 2017 na „Cmentarzu na górze” znajdowało się łącznie 15 krzyży i ich pozostałości wykonanych ze stali. Do ich konstrukcji wykorzystywano dostępny na kopalni materiał, są więc płaskowniki, pręty okrągłe i kwadratowe, rury stalowe. Elementy połączone są nitami, śrubami oraz kształtkami hydraulicznymi. Zachowało się też kilka prętów (zapewne pozostały po krzyżach). Na jednym ze znaków nagrobnych znajdują się trójkątne kawałki grubej blachy, najprawdopodobniej są to pozostałości pięcioramiennej gwiazdy, na innym niewielka tabliczka z grubej blachy, niestety bez napisów. Na czterech krzyżach zachowały się napisy w języku rosyjskim (pisownia oryginalna): „Здесь покоится прах Лямина Виктора Петровича род.. 4 VII 42 умер 12 IV 43.” oraz „Щерба МА 21 XI 42 5 XII 43”, „1932. г. Ум. Июня 17. Раба Божа Эвдокия Саблина от рода 19 л.”; „1933 7 [17?] июня Х.К.Н.Я.Ш.”
Dwa z nich wykonane na kawałkach grubej blachy, pierwszy wybity jest przecinakiem, drugi naspawany, trzeci i czwarty wybite przecinakiem na płaskownikach tworzących krzyż prawosławny.

Obelisk przy wejściu na cmentarz

Na zdjęciach: zachowane krzyże.

 

Tabliczka z naspawanym napisem.

Wspinający się po zboczu Rasyłbiek Utkielbajew, w tle widok z cmentarza w stronę kopalni, lipiec 2017 r.

Janusz Kobryń

Raport o Sajramskim Domu Dziecka № 14

Południowo-Kazachstański Obwodowy Wydział Oświaty




Raport № 2, o Sajramskim Domu Dziecka № 14 w rejonie czymkienckim na dzień 20 listopada 1944 r.

Dyrektor domu dziecka Malcewa Kławdia Grigoriewna, urodzona w roku 1907, wykształcenie średnie wyższe [pełne?] pedagogiczne, kandydat [na członka] KP(b)K, staż pracy pedagogicznej 9 lat, w danym domu dziecka pracuje od roku 1941.

Dom dziecka ewakuowano z obwodu kurskiego № 3, rej. szukliński, przybył 27 XI 44 r. z kontyngentem dzieci 111 osób.

Planowy kontyngent domu dziecka - 145 os., a na dzień 20 XI 44 r. liczy 135 os. Dom dziecka znajduje się 3 km od stacji kolejowej Sajram i rozmieszczony jest w zabudowaniach wsi. Pomieszczenia domu dziecka są dobrze wyremontowane, czyste, jasne, znajdują się w nim: izolatka, pralnia, dobrze wyposażona komora dezynfekcyjna. Jest pielęgniarka. Oświetlenie domu dziecka -  naftowe. W latach 1941-1943 skierowano do pracy [przekreślono: do rodzin zastępczych, adopcji] 76 osób, z czego do zakładów pracy 12, do [dalszej] nauki 64, do rodzin zastępczych 25, zwrócono rodzicom… os. Za 9 miesięcy 1944 do pracy skierowano 18, do rodzin zastępczych i adopcji 23 os., zwrócono rodzicom 38 os.

Przy domu dziecka działa dobrze zorganizowane gospodarstwo pomocnicze. W roku 1944 obsiano 8,5 ha, z czego (w ha): prosa – 1; kukurydzy – 3; ziemniaków – 2; buraków ćwikłowych 2; grochu – 0,20; warzyw – 1,15. Ze zbiorów swojego gospodarstwa pomocniczego przygotowano zapasy zimowe, stan na dzień 14 XI [?]: kapusty - 400 kg; buraków ćwikłowych - 3770 kg; dyni - 3380 kg; grochu – 70 kg; pomidorów – 1645 kg; prosa – 190 kg; cebuli – 451 kg; ziemniaków – 8 ton.

Przy domu dziecka działają warsztaty [pracownie]: krawiecki (35 os.); stolarski (15 os.); szewski (15 os.). W domu dziecka nauka zawodu prowadzona jest na wysokim poziomie. Siłami dzieci naprawiono na okres zimy odzież i pościel. Stan sanitarny domu dziecka jest dobry. Sypialnie są czyste, łóżka starannie zaścielone.

Dyrektor domu dziecka ma roczny plan działań, wychowawcy mają plany półroczne i kwartalne oraz dzienne, są one systematycznie sprawdzane przez dyrektora domu dziecka. Sporządzono plan dnia, który jest dokładnie realizowany. Dzieci uczą się na dwie zmiany. Dom dziecka pozostaje w kontakcie ze szkołą. Przy domu dziecka działają kółka: teatralne, chór, szachowe, haftu artystycznego i rękodzieła. Prowadzona jest dokumentacja wykonanych prac, organizowane są wystawy prac dzieci i wychowawców. Organizowane są wieczory pracy twórczej. Na wystawie w trakcie obwodowej konferencji dyrektorów domów dziecka Dom Dziecka № 14 pokazał piękne przykłady prac autorstwa wychowanków i wychowawców (artystyczne hafty, przedmioty sztuki i rękodzieła, plan dnia, a także inną dokumentację domu dziecka).

Dyrektor domu dziecka, tow. Malcewa, starannie i dobrze, według wszelkich kryteriów, zorganizowała pracę domu dziecka. Okazuje wychowawcom wszelką pomoc metodyczną. Dom dziecka przekroczył plan letniej kampanii na rzecz poprawy zdrowia, w obozie [letnim] kurowało się 70 wychowanków, którzy otrzymywali dodatkowe żywienie, stan odżywienia dzieci jest dobry. Dzieci są czyste, zadbane, dobrze wychowane. Dom dziecka jest przygotowany do zimy. Zakończono remonty wszystkich budynków. Dla 12 sztuk bydła przygotowano 12 ton paszy, co wystarczy na okres zimy.

Siłami pracowników oraz dzieci na dzień 1 XI przygotowanych było 10 m³ drewna i 7 tys. szt brykietu. Obecnie dom dziecka otrzymał przydział 60 ton węgla, załadunek i transport opału trwają.

Za rok 1943/1944 dom dziecka osiągnął następujące wyniki: z ogólnej liczby wychowanków 128, objęto nauką 123, za wyjątkiem 5 przedszkolaków. Promowanych do następnych klas 125 os., do egz. poprawkowych jesienią… os., wzorowych 32, opóźnionych 3.

Dom Dziecka № 14 jest jednym z lepszych w obwodzie południowo-kazachstańskim. Obwodowy wydział oświaty w miesiącu listopadzie przekazał dyrektorce tego domu dziecka, tow. Malcewej K. G., wyrazy wdzięczności i przedstawił jej kandydaturę do republikańskiego odznaczenia.



Kierownik Wydziału Domów Dziecka (Pikulin)

Inspektor ds. domów dziecka (Łysowa)




[Maszynopis w języku rosyjskim, tłum. Janusz Kobryń]

A.O.Sz. F.121, op.1, sw. 195, d. 1971, s.15

Raport dot. Domu Dziecka № 3

Południowo-Kazachstański Obwodowy Wydział Oświaty

Raport o Przedszkolnym Domu Dziecka № 3 w rejonie czymkienckim na dzień 20 listopada 1944 r.

Dyrektor domu dziecka Kosyriewa Jekatierina Parfiriewna, urodzona w roku 1916, wykształcenie średnie wyższe [pełne?] , członek KP(b)K, w danym domu dziecka pracuje od roku 1941, ogólny staż pracy pedagogicznej 10 lat.

Dom dziecka znajduje się na terenie kołchozu im. Stalina, niedaleko zakładu przeróbki ołowiu.

Dom Dziecka № 3 działał już przed wojną, teraz ma charakter mieszany, przebywają w nim dzieci przedszkolne z ewakuowanego Dergaczewskiego domu dziecka z obwodu charkowskiego, przybyłego 30 XI 1941 r. z kontyngentem 45 dzieci.

Planowy kontyngent dzieci wynosi 127 osób, a na dzień 20 XI 44 r. przebywa w nim 105 osób.

Dom dziecka zajmuje 4 budynki, posiada 4 sypialne, salę klubu, salę zabaw oraz 4 stołówki. Izolatka i pralnia są. Dom dziecka posiada pełne wyposażenie. Oświetlenie naftowe.

W okresie 1941-1943 oddano do rodzin zastępczych i adopcji 90 osób, a za 9 miesięcy 1944 r. 15. [dopisek ręczny] zwrócono rodzicom – 47.

Dom dziecka posiada gospodarstwo pomocnicze, powierzchnia zasiewów wynosiła w roku 1944 7 ha, w tym: kukurydzy wysiano 0,5 ha; ziemniaków 2 ha; buraków ćwikłowych 1,5 ha; pod warzywami 3 ha.

Dom dziecka posiada zwierzęta gospodarskie: konie 2; bydła 11; w tym 4 krowy i 4 cielęta; woły robocze 2.

Co roku dom dziecka przygotowuje zapasy warzyw na okres zimowy ze swojego gospodarstwa. W tym roku zapasy są mniejsze: ziemniaków 3,5 tony; kapusty 0,5 tony; pomidorów 2 tony; cebuli 0,2 tony; marchwi 0,5 tony; kukurydzy i pszenicy 0,5 tony.

Prócz tego dom dziecka dokonuje zdecentralizowanych zakupów żywności.

Stan sanitarny dobry, zachorowań epidemicznych nie było.

W domu dziecka zawsze panują czystość i porządek, dzieci są uprzejme i miłe. Tow. Kosyriewa kieruje pracą wychowawczą z dużą wiedzą, prowadzi lekcje otwarte, dyskusje nad problemami metodycznymi itd.

Praca wychowawcza zorganizowana dobrze, wszyscy wychowawcy mają swoje plany pracy. Dyrektor i starszy wychowawca systematycznie kontrolują pracę wychowawców, są obecni na zajęciach. Regularnie odbywają się rady pedagogiczne z udziałem wychowawców. Dom dziecka jest dobrze zaopatrzony w zabawki, zarówno otrzymane jaki i wykonane samodzielnie. Kadry pedagogiczne są zapewnione.

Przygotowania do zimy: remont pomieszczeń mieszkalnych i przeznaczonych dla zwierząt zakończono. Magazyn warzyw, beczki naprawione. Zapas kiszonych warzyw przygotowany.

Dom dziecka zaopatrzony jest w żywność, warzywa, ziemniaki na 5-6 miesięcy. Dzieci są żywione cztery razy dziennie, jakość jedzenia jest w pełni zadowalająca. Opał i pasze dla bydła przygotowane są na zimę.

Dom Dziecka № 3 jest jednym z lepszych w obwodzie. Obwodowy wydział oświaty w miesiącu listopadzie przekazał dyrektorce tego domu dziecka, tow. Kosyriewej Je. P., wyrazy wdzięczności i przedstawił jej kandydaturę do republikańskiego odznaczenia.

Kierownik Wydziału Domów Dziecka (Pikulin)

Uwagi: do szkolnych domów dziecka przeniesiono 180 osób.


[Maszynopis w języku rosyjskim, tłum. Janusz Kobryń]

A.O.Sz. F.121, op.1, sw. 195, d. 1971, s. 14

Notatka prasowa o Polskiej Szkole-Internacie w Turkiestanie, 1945 r.

„W Polskiej Szkole-Internacie

W Polskiej Szkole Średniej i Internacie im. Wandy Wasilewskiej zakończył się rok szkolny. Było to możliwe dzięki zgodnej i intensywnej pracy grona pedagogicznego. Uczniowie posiedli dużą wiedzę, są dobrze wychowani i uprzejmi, na ulicach ustępują miejsca starszym. W szkole jest czysto i przytulnie, w internacie panuje wzorowy porządek. Stworzono wspaniałe warunki aby uczniowie mogli przygotować się do egzaminów. W szkole dużą uwagę przywiązuje się do zajęć artystycznych: działa koło muzyczne, dzieci uczą się gry na gitarze, mandolinie i bałałajce. Dziewczynki uczestniczą w zajęciach robót ręcznych. Dzieci lubią sport i gry wojenne. Po egzaminach uczniowie pojadą do sowchozu, gdzie będą zbierać nasiona mniszka kauczukonośnego.”

„Prawda Jużnogo Kazachstana”, maj 1945 roku, notatka, tłum. Janusz Kobryń

Rozkaz z 13 XI 1944 r. dotyczący przygotowań do zimy i sytuacji w domach dziecka

 „Rozkaz Południowo-Kazachstańskiego Obwodowego Wydziału Oświaty Ludowej № 519 z dnia 13 listopada 1944 roku.

Czymkient

O realizacji decyzji Komitetu Wykonawczego Południowo-Kazachstańskiej Obwodowej Rady Delegatów Robotniczych i biura Komitetu Obwodowego KP/b/K № 366/528 z dn. 2 listopada 1944 i decyzji Obwodowej Rady Dyrektorów domów dziecka z dn. 23 października br.

1. Poleca się wszystkim dyrektorom domów dziecka do dnia 20 listopada całkowicie zakończyć remonty, przygotować obiekty do zimy, uporządkować je i stworzyć wychowankom normalne warunki socjalno-bytowe. Ściśle przestrzegać minimalnych warunków sanitarnych określonych dla domów dziecka decyzją Ludowgo Komitetu Oświaty Kaz. SRR z dnia 24 października 1942 roku.

2. 1. W związku z miesięczną akcją likwidacji zjawiska dzieci bez nadzoru tj. bezdomnych a także bez rodziców lub opiekunów [biezprozornosti i bieznadzornosti] przygotować się na przyjęcie nowych kontyngentów dzieci, wyszukać w tym celu dodatkową i nadającą się do wykorzystania przestrzeń mieszkalną, wyremontować ją i wyposażyć w sprzęty, zabezpieczyć pełną realizację planowanego na rok 1944 kontyngentu dzieci, tj. dla Waszego domu dziecka … osób.

   2. Prócz tego zobowiązuję dyrektorów niżej wymienionych domów dziecka aby, przy pomocy miejscowych organizacji, niezwłocznie zabezpieczyli wykonanie decyzji Obwodowego Komitetu Wykonawczego i Komitetu Obwodowego KP(b)K o dodatkowym rozmieszczeniu dzieci:

      1. do Czubarowskiego Domu Dziecka – 40 os.

      2. do Domu Dziecka № 8 – 80 os.

      3. do Domu Dziecka № 17 – 80 os.

      4. do Aczysajskiego Domu Dziecka – 20 os.

      5. do Domu Dziecka № 4 – 70 os.

      6. do Sary-Agaczewskiego Domu Dziecka– 50 os.

      7. do Domu Dziecka № 15 – 50 os.

      8. do Domu Dziecka № 10 – 40 os.

      9. do Domu Dziecka № 12 (Czajan) – 30 os.

      10. do Domu Dziecka № 11 – 40 os.

3. Do 20 listopada br. odnowić całą odzież używaną nadającą się do naprawy. Wszystko, co możliwe przeszyć, wycerować, załatać obuwie i doprowadzić do stanu używalności wszystką odzież i obuwie znajdujące się w domach dziecka. Od wychowanków i wszystkich pracowników domów dziecka żądać ostrożnego obchodzenia się z majątkiem, przy pomocy dyrekcji zaangażować w te działania samych wychowanków, a przede wszystkim organizacje dziecięce i pionierskie.

4. Zobowiązać dyrektorów domów dziecka do zaopatrzenia placówek na okres zimowy w warzywa, przewidując pełen kontyngent dzieci. W tym celu wykorzystać zasoby gospodarstw pomocniczych, dokonać zdecentralizowanych zakupów w kołchozach, które wykonały plan dostaw warzyw i ziemniaków na rzecz państwa, przygotować kiszone warzywa. Obowiązkowo uwzględnić dodatkowy kontyngent dzieci wymieniony w punckie 2 niniejszego rozkazu.

5. Zadbać o zabudowania domów dziecka, dokonać nasadzeń drzew owocowych i ozdobnych. W okresie zimowym do 1 II 1945 r. zaplanować nasadzenia wokół domów dziecka, a także ozdobne łuki, ławki, rzeźby, kluby, place sportowe oraz inne elementy dekoracyjne i użytkowe. Zadbać o to, aby przy wszystkich domach dziecka obowiązkowo były izolatki, punkty sanitarne i łaźnie (banie).

6. Zobowiązać dyrektorów domów dziecka aby, zgodnie z pkt. 2 decyzji biura Komitetu Obwodowego KP/b/K i Komitetu Wykonawczego Południowo-Kazachstańskiej Obwodowej Rady Delegatów Robotniczych z dnia 2 listopada br., do 20 XI zwrócili się do organów rejonowych z kwestią ustanowienia kierowników [szefów] w domach dziecka, zobowiązać kierowników rejonowych instytucji społecznych i gospodarczych do aktywnej pomocy domom dziecka w jak najszybszym zakończeniu przygotowań do zimy, zgromadzeniu zapasów opału i warzyw, remontach i wyposażaniu domów dziecka. W celu wykonania tych zadań przeprowadzić w rejonach niedzielne czyny społeczne. Wśród ludności zorganizować zbiórkę rzeczy, wyposażenia i produktów żywnościowych…

   Spośród gospodyń domowych zorganizować brygady, które zajmą się szyciem i naprawą bielizny, a także wprowadzić dodatkowe godziny pracy w zakładach przemysłowych w celu produkcji odzieży, obuwia i wyposażenia domów dziecka.

   Wykorzystując doświadczenia Moskwy zorganizować w domach dziecka rady patronackie [honorowe] złożone z przedstawicieli rejonowych rad wykonawczych, komitetów rejonowych KP(b)K, ŁKSMK [Leninowski Komunistyczny Związek Młodzieży Kazachstanu], rad kobiet i innych organizacji. Nakazuję wydziałowi domów dziecka (tow. Pikulin) oraz wydziałowi metodyki nauczania (tow. Iszczanow) do 25 XI przekazać mi do zatwierdzenia zarządzenie dotyczące rad patronackich.

7. W związku z miesięczną akcją zwalczania bezdomności i braku nadzoru wśród dzieci [biezprozornosti i bieznadzornosti] od 10 XI do 10 XII br., dać rejonowym wydziałom oświaty ludowej prawo bezpośredniego kierowania dzieci bezdomnych, całkowitych sierot do domów dziecka położonych w danym rejonie. Kierować się przy tym następującymi kryteriami:

   1. przy wszystkich domach dziecka, z pomocą miejscowych instytucji, niezwłocznie zorganizować i wyposażyć pokoje dla kwarantanny, gdzie nowo przybyłe dzieci mają przebywać przez dwa tygodnie i dopiero po tym czasie przenosić je do domów dziecka;

   2. do szkolnych domów dziecka przyjąć wyłącznie dzieci od 7 do 14 lat włącznie, niedopuszczając do przyjmowania dzieci w innym wieku. Dzieci przedszkolne, od 3 do 7 lat kierować do czymkienckich szkolnych domów dziecka poprzez obw. wydz. oświaty. W przypadkach koniecznych zezwalać rejonowym wydz. oświaty na czasowy pobyt dziecka w wieku przedszkolnym w szkolnym domu dziecka z przekazaniem go następnie do Czymkientu poprzez obw. wydz. oświaty;

   3. dzieci kierowane do domów dziecka powinny przejść dokładne badania lekarskie, w żadnym wypadku nie przyjmować chorych dzieci do domów dziecka;

   4. wszystkie dzieci kierowane do domów dziecka powinny mieć metryki urodzenia lub inne dokumenty (w ostateczności zaświadczenie o badaniu przez lekarza sądowego) [potwierdzające] wiek dziecka a także dane rodziców. Dzieci frontowców Wojny Ojczyźnianej przyjąć do domów dziecka w pierwszej kolejności;

   5. nakazuję wszystkim rejonowym wydz. oświaty i dyrektorom domów dziecka informować obw. wydz. oświaty o liczbie przygotowanych w nich nowych miejsc i o przyjętych dzieciach - począwszy od 10 XI w okresach 5-dniowych;

8. Wszystkie dzieci z domów dziecka w wieku powyżej lat 14 skierować do pracy, dokładnie sprawdzić i oddać tym rodzicom, którzy mają możliwość ich wychowywania, w ramach rodzin zastępczych i adopcji przekazywać je także krewnym. Rejonowym wydz. oświaty i dyrektorom domów dziecka nakazuję systematycznie kontrolować warunki socjalno-bytowe dzieci w rodzinach zastępczych i skierowanych do pracy.

9. Dyrektorom tych domów dziecka, które nie mają przydzielonych gruntów rolnych lub też nie dysponują gruntami użytkowymi (№ 4, 15, 8,17 i inne) nakazuję w terminie do 25 XI zawnioskować do organów rejonowych, sowchozów i kołchozów, uzyskać decyzje o utworzeniu gospodarstw pomocniczych na nadających się do tego gruntach położonych w pobliżu domów dziecka, na których istnieje możliwość nawadniania. W przypadku nie uzyskania takich decyzji na miejscu, należy przesłać do obw. wydz. oświaty szczegółowe materiały, aby można było interweniować przez organy obwodowe.

10. W niektórych domach dziecka (№ 14, 3, 4, Dżuwaliński) praca wychowawcza prowadzona jest dobrze, a jednocześnie w większości domów jej stan jest niedostateczny, metodyka pracy wychowawczej nie jest wdrożona. Zobowiązać wszystkich dyrektorów domów dziecka do znacznej poprawy pracy wychowawczej, zaprowadzenia w domach dziecka porządku i surowego reżimu, wdrożenia całościowych planów pracy wychowawczej, osiągnięcia znacznej poprawy dyscypliny i kulturalnego zachowania wychowanków.

11. Systematycznie zwoływać rady pedagogiczne, na których oceniane będą plany i wyniki pracy poszczególnych wychowawców, brać udział w wykładach i referatach o tematyce pedagogicznej.

12. W celach wymiany najlepszych doświadczeń w pracy domów dziecka i doskonalenia pracy metodycznej, organizować „metodą łączenia” [zespoły]:

    w Sajramie – dla pracowników domów dziecka № 1, 2, 14. Kierownikiem mianować tow. Malcewą;

    w Turkiestanie - dla pracowników domów dziecka № 4, 5, Szkoły Specjalnej i Aczysajskiego Domu Dziecka. Kierownikiem mianować tow. Tupikowa.

    Dyrektorom domów dziecka dla dzieci przedszkolnych towarzyszkom Topczijewej, Zamiłowej, Kosariewej polecam zapewnienie udziału wszystkich wychowawców w zajęciach organizowanych przez dział przedszkolny obwodowego wydziału metodyki.

    Wszystkim pracownikom pozostałych domów dziecka polecam włączyć się do pracy „metodą łączenia” nauczycieli.

13. Kierownikowi obwodowego wydziału metodyki tow. Iszczanowowi polecam zorganizować w terminie do 1 XII 44 r.:

    1. stałą wystawę – kącik najlepszej pracy domów dziecka;

    2. okresowo delegować do domów dziecka wykwalifikowanych pracowników – metodyków w celu praktycznej pomocy dyrektorom w prowadzeniu wykładów o tematyce pedagogicznej; wzywać dyrektorów, ich zastępców i wychowawców na indywidualne i grupowe konsultacje w zakresie pedagogiki;

    3. wydziałowi domów dziecka polecam organizować, wraz z wydziałem metodyki, delegowanie pracowników do najlepszych domów dziecka w obwodzie w celu nauki i wymiany doświadczeń w pracy.

14. Przy wszystkich domach dziecka zorganizować i zaopatrzyć [w ksiażki] biblioteki, wyposażyć kluby i izby pionierów w materiały kulturalno-oświatowe. Bibliotece obwodowej polecam zabezpieczyć możliwość korzystania przez domy dziecka z bibliotek objazdowych.

15. Zobowiązać dyrektorów domów dziecka w terminie do 25 XI 44 r. doprowadzić do pełnego porządku posiadane wyposażenie i zapewnić możliwość pracy warsztatów. Zgodnie z decyzją Obwodowego Komitetu Wykonawczego i Obwodowego Komitetu KP(b)K wszyscy dyrektorzy domów dziecka powinni uzyskać wydelegowanie z miejscowych zakładów pracy wykwalifikowanych instruktorów w celu nauki zawodu, a także wyposażenia i surowców koniecznych do zorganizowania warsztatów. Z zakładami pracy zawrzeć umowy o realizacji przez domy dziecka zamówień (w pierwszej kolejności na potrzeby wojny) produkowanych z ich surowców.

16. Biorąc pod uwagę fakt, że w domach dziecka dla dzieci polskich praca wychowawcza prowadzona jest źle, na niskim poziomie ideowym - nie odpowiadającym wskazaniom Ludowego Komisariatu Oświaty Kazachskiej SRR i Obwodowego Wydziału Oświaty, żądać od dyrektorów tychże domów dziecka niezwłocznej zmiany pracy wychowawczej dostosowując ją do wskazań Ludowego Komisariatu Oświaty Kazachskiej SRR i Komitetu do Spraw Dzieci Polskich. Zabezpieczyć pełne i systematyczne wychowanie dzieci polskich w duchu pełnego oddania naszej Ojczyźnie, Narodowi Radzieckiemu, miłości do Armii Czerwonej i narodowowyzwoleńczej armii polskiej oraz narodu polskiego.

    Jeden z polskich domów dziecka w Sajramie przekształcić w przedszkolny dom dziecka dla dzieci polskich.

17. Wobec skrajnie niedostatecznej pracy wychowawczej w Domach Dziecka № 8 i 11 oraz Suzackiego Domu Dziecka zobowiązuję dyrektorów tych domów dziecka podjąć stanowcze działania w celu polepszenia pracy wychowawczej zgodnie ze wskazaniami Obwodowego Wydz. Ośw. [Kierownikowi] wydziału domów dziecka tow. Pikulinowi nakazuję do 15 I 45 r. skontrolować wykonanie tych poleceń i powiadomić mnie o rezultatach.

18. W miesiącu listopadzie zorganizować kursy przygotowawcze dla wychowawców domów dziecka na 50 osób, kierując na nie wychowanków klas starszych oraz inwalidów Wojny Ojczyźnianej, którzy mogą być wykorzystani w pracy wychowawczej w domach dziecka. Wydziałowi domów dziecka i inspektorowi kadrowemu polecam sprawdzić i uporządkować listy wychowawców domów dziecka, zwracając uwagę na właściwą obsadę i racjonalne wykorzystanie kadr.

19. Dyrektorów domów dziecka zobowiązać do uporządkowania spisów i dokumentów wychowanków, ich kartoteki osobowe, spisy dzieci w opiece zastępczej - w terminie do 15 XII br.

20. Polecam wszystkim rejonowym wydziałom oświaty i dyrektorom domów dziecka włączyć się i jak najaktywniej uczestniczyć w miesięcznej akcji zwalczania bezdomności i braku nadzoru wśród dzieci, zapewnić całkowitą realizację decyzji Obwodowego Komitetu Wykonawczego Rad Delegatów Robotniczych i Obwodowego Komitetu KP(b)K z dn. 2 XI br.

21. Kontrolę wykonania niniejszego rozkazu powierzyć kierownikowi wydziału domów dziecka tow. Pikulinowi.

Kierownik Południowo-Kazachstańskiego Obwodowego Wydziału Oświaty (Nurmambietow)”

[Maszynopis w języku rosyjskim, tłumaczenie Janusz Kobryń]

A.O.Sz. F.121, op.1, sw. 195, d. 1971, s. 2-5]

„Polen zwischen Archangielsk und Magadan” wybór sybirackich wspomnień

 Staraniem Deutches-Polen Institut, Uniwersytetu Wrocławskiego, i nakładem Harrasowitz Verlag ukazał się zbiór wspomnień zesłańców  i więźniów przebywających w ZSRR w latach 1930-1950 w opracowaniu prof. Małgorzaty Ruchniewicz. Przetłumaczone przez Jakuba Sawickiego i Petera Olivera Loewego materiały wypełniają istotną lukę w polsko-niemieckim dialogu - kiedy bariera językowa utrudnia, a często uniemożliwia dawnym mieszkańcom Ziem Zachodnich poznanie historii dzisiejszych mieszkańców. Nie bez dumy dodam, że znalazły się w tym tomie także relacje Sybiraków bystrzyckiego Oddziału ZS. Zachęcam do lektury.

https://www.deutsches-polen-institut.de/publikationen/reihe-polnische-profile/polen-zwischen-archangelsk-und-magadan/#inhalt

https://www.harrassowitz-verlag.de/titel_7360.ahtml

ISBN 978-3-447-12112-5