Yb, rejon syktywdyński Republiki Komi

Yb (w relacjach zesłańców spotyka się również pisownię Ib) to miejscowość w  rejonie syktywdyńskim Republiki Komi (Federacja Rosyjska). W latach 40 XX wieku deportowano tu obywateli polskich. Dzięki aktywności naszych rosyjskich przyjaciół udało się zlokalizować wiele dawnych osiedli specjalnych i cmentarzy. W roku 2014 ukazała się książka "Młodzież wobec historii w językach polskim i rosyjskim, zawierająca materiały młodzieżowych ekspedycji badawczych -  w tym także dotyczących rejonu syktywdyńskiego.  Po pewnym czasie otrzymaliśmy list od Franciszka Kosiorowskiego wraz ze zdjęciami z wyjazdu do dawnych miejsc osiedlenia, który miał miejsce w roku 1993. Zdjęcia wraz z opisami autora publikuję poniżej.

Droga przez tajgę do Ważju

Cmentarz w Dżept (nr2) tu pochowano Polaków od września 1940 do września 1941 (tzw amnestii)

Dżept część posiołka , na pustych polach miejsca po wielu barakach

Cmentarz w Objaczewie tu spoczywają nasze matki: Anna Krzysiak zm. XII 1941, Maria Kosiorowska zm. 13 I 1944. Na tym cmentarzu spoczywa wielu Polaków.

Syktywkar , nasz przewodnik Igor, syn Mikołaja. sierpień 1993

Ważju, grób Anny Prorok, matki Jana Proroka. Jedyny grób w tajdze, o którym wiadomo, kto w nim spoczywa. Od lewej: Kazik, Mikołaj, Igor i wnuk Mikołaja.

 Muzeum w Ib (budynek dawnego szpitala)

Zdjęcie wykonałem w tajdze, w Ważju, gdzie w lipcu i sierpniu 1940 roku pracowaliśmy przy czyszczeniu rzeki widocznej na zdjęciu. Powyżej, na skarpie znajduje się cmentarz, gdzie spoczywają Polacy między innymi matka i dziadek Jana Proroka, sierpień 1993

Pierwszy cmentarz w Dżepcie, z boku wychodzi Mikołaj z kwiatami,. Wylot drogi w kierunku Jasnoga. To tu w marcu 1940 roku pochowano pierwszą ofiarę pochowano dwuletnie dziecko - Zosię Krzysiak. Do jesieni 1940 roku mogiły zapełniły ten cmentarz na polanie. Natychmiast powstał cmentarz nr 2, położony obok na wzniesieniu, w lesie. Tam chowano Polaków do jesieni 1941 roku. 

Cerkiew w Ybie. W marcu 1940 roku stanowiła ona punkt etapowy dla Polaków kierowanych do tajgi: Jasnoga, Dżeptu, Ważju, Metjolu i innych. 4 marca 1940 z wielkim zaciekawieniem obserwowałem przez szpary w deskach ukryty za zasłoną ikonostas. Dzięki św. Stefanowi przetrwał on i doczekał lepszych czasów.W sierpniu 1993 ze wzruszeniem oglądałem go w całej krasie.

Cmentarz w Jasnogu. Tu spoczywa wielu Polaków , których rozmieszczono w Jasnogu od marca 1940 roku. W jednej z mogił spoczywa młody Polak o nazwisku Bagiński. Jako dziecko pozostał pod opieką miejscowych - dobrych ludzi. Później, aż do śmierci dźwigał brzemię ciężkiego życia... Na zdjęciu Mikołaj Osipow nad grobem swojej matki.

Cmentarz Szojna-Jag

Objaczewo, rejon priłużski . Dom w dzielnicy Kuligi. W tym domu w latach 1941-1943 mieszkał Andrzej Witos (brat Wincentego Witosa). Od jesieni 1941 do lata 1942 roku pełnił rolą szefa Delegatury Polskiej na Rejon Priłużski. Obok właścicielki domu Mikołaj Osipow.

Карабулак

Карабулак это село в Сузакском районе Туркестанской области у подножья гор Каратау. В 40--е гг. XX ст. здесь проживало несколько семей - граждан Польши, депортированных в СССР.  В июле 2017 вместе с нашими друзьями Казахами мы провели поиски мест захоронений. Один из местныз старожилов, Азимхан Жузипбаев, указал место захоронений граждан Польши на местном кладбище расположенном на холме вблизи села. Сохранилось 12 могил, холмики которых выложены камнями хорошо видны среди невысокой травы. Согласно воспоминаниям на жтом месте похоронены: Станислав Фрыдрык, Сливинский, Паулина Бень, Станислава Кнезевская, Роспонд.

Карабулак, вид со стороны Балдсу

Местное кладбище, на месте захоронений граждан Польши.

Могильные холмиики. В левом верхнем углу фотографии видны дома в Шолаккоргане

На кругозоре расстилается  бесконечная высохшая степь...

В воспоминаниях поляков встречаются информации о саманных домах - на фотографии современный жилый дом из саманного кирпича.

Karabułak, rejon suzacki, obwód turkiestański

Karabułak to wieś w rejonie suzackim u podnóża gór Karatau, w obwodzie południowo-kazachstańskim (od czerwca 2018 roku obwód turkiestański). W latach 40 XX wieku przebywała tu grupa obywateli polskich deportowanych w latach 1940-41 wgłąb ZSRR.

W lipcu 2017 roku, wraz z naszymi przyjaciółmi Kazachami, przeprowadziliśmy poszukiwania miejsc pochówku obywateli polskich. Azimchan Żuzipbajew, mieskaniec Karabułaku, wskazał miejsce na wzgórzu nieopodal wsi, w którym chowano Polaków. Znajduje się tam 12 mogił, są one dobrze widoczne, dzięki temu ,że obłożono je  kamieniami. Na podstawie zebranych relacji wiadomo, że pochowano tu Stanisława Frydryka (1943-1943); Śliwińskiego (?), Bień Paulinę, Knieziewską Stanisławę, Rospond (?).

Karabułak, widok od strony Bałdsu

Cmentarz wiejski, widoczne kamienie, którymi obłożone są groby

Mogiły na wzgórzu, w lewym górnym rogu widoczne zabudowania Szołakkorganu

We wspomnieniach zesłańców można spotkać opisy produkcji cegły z niepalonej gliny wymieszanej z sieczką. Na zdjęciu współczesny dom z takiej cegły. Zdaniem mieszkańców dobrze chroni zarówno przed zimnem, jak i upałem 

Widok z ze wzgórza na wyschnięty step

Jeden z licznych koni, w tle zabudowania gospodarcze z samanu.

Bałdsu, rejon suzacki, obwód turkiestański

Bałdsu (we wspomnieniach spotyka się też pisownię Bałd-Osu-Zu) to wieś w rejonie suzackim u podnóża gór Karatau, w obwodzie południowo-kazachstańskim (od czerwca 2018 roku obwód turkiestański). W latach 40 XX wieku przebywała tu grupa obywateli polskich deportowanych w latach 1940-41 wgłąb ZSRR.  Było to 9 rodzin polskich, spośród których znane są nazwiska Lasek, Krawczyk, Buczek, rodzina leśniczego z Białegostoku, pozostałe nieznane  i 5 rodzin żydowskich nieznanych z nazwiska. Według relacji Stanisława Laska spośród rodzin żydowskich zmarli wszyscy.

Droga do Bałdsu od strony Szołakkorganu. Na horyzoncie góry Karatau.

Bałdsu

Bałdsu, Rasyłbiek Utkielbajew wypytuje o drogę. Budynek widoczny na zdjęciu stoi prawdopodobnie  na miejscu lepianki, w której mieszkał Wojciech Lasek z rodziną.

Bałdsu - kanał nawadniający, aryk, pojawiający się w zesłańczych relacjach.

Bałdsu, imam Tochtarbaj Imanbiekuły rozpoznał ze zdjęcia rodzinę Lasków.

Według relacji zmarłych chowano na miejscowym cmentarzu, który zachował się do dziś. Zamocowaliśmy tam tabliczki - znaki pamięci Rozalii Lasek i tablicę w językach kazachskim i polskim z napisem o treści „Pamięci obywateli polskich deportowanych w latach 1940-1941 do ZSRR spoczywających na tym cmentarzu”

Pomnik mieszkańców Bałdsu poległych w czasie II wojny światowej.

Janusz Kobryń

Балдсу

Балдсу - село в Сузакском районе Туркестанской области у подножья гор Каратау. В 40--е гг. XX ст. здесь проживало несколько семей - граждан Польши, депортированных в СССР.  Известнты фамилии некоторых из них: Лясек, Кравчык, Бучек; семья лесника из Белогостока и ещё 5, о кторорых пока не имею информации. Кроме них в Балдсу проживало 5 еврейских семьей, из которых от голода умерли все (воспоминания Станислава Лясека). 

По дороге в Балдсу (со стороны Шолаккоргана), на горизонте горы Каратау.

Балдсу

Балдсу, Расылбек Уткельбаев спрашивает про дорогу. Здание, которое видно на фотографии по всей вероятности построено на месте, где в 40-е гг., в мазанке, жила семья Лясек.

Арык

Имам Тохтарбай Иманбекулы помнит семью Лясек, узнал главу семьи на фотографии.

Согласно воспоминаниям в 40-е гг умерших поляков хоронили на местном кладбище, которые существует до сих пор. Установка памятных знаков: Розалии Лясек и таблички с надписью на казахском и польском языках: «Памяти граждан Польши депортированных в 1940-1941 в СССР, которые покоятся на этом кладбище».

Балдсу, памятник пошибшим во время Второй мировой войны,

Януш Кобрынь